Hiç düşündünüz mü, neden bazı günler kendimizi olduğumuz kişiye yabancı hissederiz? Sanki kendi hayatımızı dışarıdan izliyormuşuz gibi… İşte Sokrates’in, “Sorgulanmamış hayat, yaşanmaya değmez” derken işaret ettiği yer tam olarak burası. Yani, hayatın içinden geçiyoruz ama bir an olsun durup “Ben ne yapıyorum?” diye sormuyoruz.
Aslında mesele büyük felsefi cümleler kurmak değil. Kendimize ara ara küçük sorular yöneltmek bile hayatı bambaşka bir yere taşıyor.
Mesela:
“Gerçekten istediğim bu mu?”
“Bu düşünce benim mi, yoksa başkasından mı ödünç aldım?”
“Mutluluğumun ölçüsünü ben mi belirliyorum?”
Bu soruların hiçbirinin hazır cevabı yok. Hatta çoğu zaman cevaplardan çok, soruların kendisi bize iyi geliyor. Çünkü insan, doğru cevaptan önce doğru soruya ihtiyaç duyar.
Günümüz dünyası ise bize soru sormaya pek izin vermiyor. Her şey çok hızlı; düşünceler bile koşuyor. Bir haber okuyoruz, hemen bir fikir üretiyoruz; bir video izliyoruz, saniyeler içinde bir yargıya varıyoruz. Düşüncenin demlenmesine fırsat bırakmıyoruz. Oysa iyi bir hayat biraz çay demlemek gibidir; aceleye gelmez.
Bazen bir sessizlik anı bile sorgulamanın kapısını aralar. Mesela yolculuk yaparken camdan dışarı dalıp gitmek… Ya da gece herkes uyuduktan sonra kendi sesimizi ilk kez duymak… İşte o anlarda insan fark eder: Ben aslında ne istiyorum?
Sokrates’in çağrısı bize ukalaca bir “Sorgula!” emri değil. Tam tersine, insanı özgürleştiren bir davet. Çünkü sorgulamaya başlayan insan, otomatik yaşamaktan vazgeçer. Kendi hayatının sürücüsü olur. Başkalarının yönlendirdiği bir yaşam yerine, kendi seçtiği yolu yürür.
Bir de şu gerçek var: Kendini sorgulayan insan ara sıra canı yanar. Çünkü bazı cevaplar hoşumuza gitmez. Korkularımızı, kırılganlıklarımızı, hatalarımızı görmek kolay değildir. Ama tüm bunlar insanı zayıf değil, daha gerçek yapar.
Belki de bu yüzden sorgulamak cesaret ister.
Ama cesaret, güçlü olduğumuz için değil, kırılganlığımızı kabul ettiğimiz için ortaya çıkar.
Bugün oturup hayatınızı baştan sona sorgulamak zorunda değilsiniz. Kimse bunu yapamıyor zaten. Fakat küçük bir yerden başlayabilirsiniz. Mesela kendinize şöyle bir soru sorsanızyeter:
“Beni hayatta en çok ne diri tutuyor?”
Belki bir insan, belki bir ideal, belki bir hayal, belki bir cümle…
İnsan en çok neye değer verdiğini fark ettiğinde, kim olduğunu da anlamaya başlıyor.
Sokrates’in sözü bir tehdit değil, bir hatırlatma aslında:
Hayat, sorguladıkça derinleşiyor; sorguladıkça bizim oluyor.
Hayatı akışına bırakırken bir yandan da onu anlamlandırmaya çalışmak kendine dönmenin bir biçimidir.
Sorgulamak, bizi hayattan uzaklaştırmaz; tam tersine, yaşadığımız her ana daha bilinçli yaklaşmamızı sağlar. Çünkü insan, kendi sorularının izinden yürüdükçe hem kendine hem dünyaya daha yakın olur. Ve belki de yaşamın gerçek güzelliği, tam olarak bu yakınlıkta saklıdır: Kendini arayan insanın hiç bitmeyen yolculuğunda.
