Van Ticaret ve Sanayi Odası, geçmiş dönemlerde kent hafızasında daha çok VATSO adıyla yer edinmiş, Sayın Necdet Takva'nın başkanlık dönemiyle birlikte VANTSO adıyla da anılmaya başlanarak kentin ticari ve ekonomik gündeminde kendisine yeni bir ifade alanı oluşturmuştur. Ancak bir kurumun isminin değişmesi, tabelasının yenilenmesi ya da yönetim kadrosunun farklılaşması tek başına kurumsal dönüşümün ölçüsü değildir; asıl dönüşüm, o kurumun temsil ettiği iş dünyasına, üyelerine ve yaşadığı kente ne kadar değer kattığıyla, ekonomik sorunlara ne ölçüde çözüm üretebildiğiyle ve kentin geleceğine ilişkin nasıl bir vizyon ortaya koyabildiğiyle ölçülür. Hafızamızda artık Van TSO olarak kazındığını da ifade etmek isterim…

Van, 24 Ekim 2026 tarihinde gerçekleştirilen Van TSO seçimleriyle birlikte bir kez daha sandığın etrafında toplandı. Mavi listenin öncülüğünü Necdet TAKVA, beyaz listenin Zahir KANTAŞOĞLU, yeşil listenin İrem BAYRAM, kırmızı listenin ise İzzet ÇOBAN'ınyaptığı seçim yarışı, ilk bakışta kentin ekonomik hayatına yön veren iş insanlarının, tüccarların, sanayicilerin ve ticaret erbabının kendi geleceklerine ilişkin bir tercih yapacağı demokratik bir süreç olarak başlamıştı. Ne var ki seçim yaklaştıkça meselenin yalnızca bir meslek kuruluşunun yönetimini belirlemekten ibaret olmadığı görüldü; kentteki siyasi ilişkiler, kişisel yakınlıklar, akrabalık bağları, sosyal çevreler ve hatta zaman zaman aşiret reflekslerini andıran dayanışma biçimleri, ticaretin ve ortak aklın önüne geçmeye başladı.

Oysa insanın aklına şu soru geliyor: Bir kentin ticaret odası seçimi neden o kentin siyasi geleceğini belirleyecekmiş gibi algılanır? Bir iş insanının hangi adaya oy vereceği neden onun siyasi kimliğinin, ailesinin, dostluklarının ya da mensubu olduğu sosyal çevrenin bir göstergesine dönüştürülür? Daha da önemlisi, birbirleriyle aynı sokakları, aynı çarşıları, aynı ekonomik sorunları ve aynı kentin geleceğini paylaşan insanlar, neden bir seçim sürecinin sonunda birbirlerine yabancılaşacak kadar keskin çizgilerle ayrılır? Aslında burada tartışmamız gereken yalnızca bir seçim değil, Van'ın demokratik kültürüne, toplumsal ilişkilerine ve birlikte yaşama iradesine ilişkin daha derin bir meseledir.

Ben yazarken birileri burun kıvırabilir, söylediklerimden rahatsız olabilir, hatta gerçekleri dile getirdiğim için beni eleştirebilir. Ancak kim ne düşünürse düşünsün, ben bildiğim gerçekleri yazmaktan ve bu kentin sorunlarını dile getirmekten vazgeçmeyeceğim. Çünkü benim kalemim birilerinin hoşuna gitmek, birilerinin gönlünü kazanmak ya da herhangi bir siyasi çevrenin beklentilerine cevap vermek için değil, Van'ın hak ettiği geleceğe kavuşmasına katkı sunmak için yazıyor. Üstelik bugüne kadar dile getirilmeyen, kapalı kapılar ardında konuşulup kamuoyunun önüne taşınmayan, demokratik değerlerle bağdaşmayan ve bu güzel kenti her geçen gün biraz daha çıkmaza sürükleyen meseleleri de zamanı geldikçe yazmaya devam edeceğim. Elbette bunu yaparken kişisel hesaplarla değil, gerçekler, vicdan ve kamu yararı üzerinden hareket edeceğim. Çünkü bir kenti sevmek, yalnızca onun güzelliklerini anlatmak değil, yanlışlarını da cesaretle ortaya koyabilmektir.

Benim siyaseten hiçbir beklentim, hiçbir makam arzum, hiçbir koltuk hesabım yok. Birilerinden destek görmek, birilerinin yanında durmak ya da herhangi bir siyasi yapının gölgesinde kendime yer edinmek gibi bir düşüncem de bulunmuyor. Ben yalnızca Vanlı olmanın bana yüklediği sorumlulukla, bu kentin sokaklarına, insanlarına, geçmişine ve geleceğine duyduğum bağlılıkla yazıyorum. Çünkü Van benim için yalnızca üzerinde yaşadığım bir şehir değil; anılarımın, aidiyetimin, kimliğimin ve geleceğe dair umutlarımın bir parçasıdır. Bu nedenle yanlışın karşısında susmayı tarafsızlık, haksızlık karşısında sessiz kalmayı da erdem olarak görmüyorum. Benim tarafım bir siyasi parti, bir yönetici ya da bir çıkar çevresi değil; benim tarafım Van'dır, Van halkıdır ve bu kentin geleceğidir.

Belki yazdıklarım bugün birilerini rahatsız edecek, belki bazıları okumak istemeyecek, belki de söylediklerim karşısında sessiz kalmayı tercih edecekler; ancak şunu herkes bilsin ki bir kentin geleceği, sorunlarını konuşmaktan korkanların değil, o sorunları bütün açıklığıyla dile getirme cesareti gösterenlerin mücadelesiyle değişir. Ben de kalemim yettiğince, gücüm elverdiğince ve vicdanımın sesini susturmadan yazmaya devam edeceğim. Çünkü bazı gerçekler yazılmadığında ortadan kaybolmaz, yalnızca üzeri örtülür; ben de o örtünün altında kalanları görünür kılmaya devam edeceğim. Bu kentte seçim alanını en iyi bilenlerdenim bu konuda çok mütevazı olmayacağım. Zaten başıma ne geldiyse mütevazi oluşumdandır.

Devem edeyim…

Demokrasi, yalnızca sandığın kurulmasıyla başlamaz; insanların birbirlerinin tercihine saygı duyabilmesiyle, farklı düşünceleri tehdit olarak görmemesiyle ve seçim sonucunu kendi kişisel varlığına yönelik bir zafer ya da yenilgi olarak değerlendirmemesiyle anlam kazanır. Sandık, insanları birbirine düşürmek için değil, farklı iradelerin ortak bir karara dönüşebilmesi için vardır. Bir adayın kazanması diğerlerinin değersizleşmesi, bir listenin kaybetmesi o listeye gönül veren insanların yenilmesi anlamına gelmez. Ne yazık ki Van'da son iki yılı aşkın süredir tanıklık ettiğimiz sivil toplum kuruluşları seçimlerinde bu demokratik olgunluğun yeterince gelişmediğini görüyoruz. 2024 yerel seçimlerinin ardından kent, neredeyse aralıksız biçimde farklı sivil toplum kuruluşlarının, meslek odalarının ve ekonomik kuruluşların seçim gündemiyle meşgul oldu. Her seçim öncesinde yeni ittifaklar kuruldu, yeni ilişkiler geliştirildi, yeni söylemler üretildi; ancak bütün bu hareketliliğin kentin ortak geleceğine ne kadar katkı sunduğu sorusu çoğu zaman arka planda kaldı.

Bir kentin demokratik olgunluğu, kazananın ne kadar güçlü olduğuyla değil, kaybedenin ne kadar saygın kalabildiğiyle ölçülür. Bu nedenle STK seçimlerini yalnızca kazananların ve kaybedenlerin ilan edildiği bir yarış olarak görmek, sivil toplumun anlamını daraltmaktan başka bir işe yaramaz. Sivil toplum kuruluşları, siyasi partilerin arka bahçesi, kişisel nüfuz mücadelelerinin sahası ya da belli çevrelerin birbirine güç gösterisi yaptığı alanlar değildir. Tam tersine, siyasetin günlük hesaplarının dışında kalabilen, toplumsal ihtiyaçları önceleyen, ekonomik ve kültürel gelişime katkı sunan bağımsız yapılardır.

Bu noktada geçmiş seçim deneyimlerini de hatırlamak gerekiyor. Nitekim 2022 yılında gerçekleştirilen Van TSO seçimlerinde, mevcut başkanın geçmişte seçildiği listede yer alan bazı isimlerin, kendi oluşturdukları siyasi ve mesleki ilişkilerin yanı sıra farklı siyasi partilerin desteğini de alarak yeni bir seçim sürecine girdiklerini hatırlıyoruz. Ancak bütün bu desteklere, siyasi yakınlıklara ve seçim çalışmalarına rağmen 19 meslek grubunun hiçbirinde başarı elde edememeleri, aslında üyelerin tercihinin yalnızca siyasi destekle ya da dışarıdan oluşturulan güç birlikleriyle şekillenmediğini açıkça ortaya koymuştu. Aradan geçen dört yılın ardından, aynı çevrede yer alan bazı isimlerin ve onlara sonradan katılan yeni arkadaşlarının 2026 seçimlerinde yeniden bir araya gelerek benzer bir mücadele yürütmeleri, fakat bu kez de bekledikleri sonucu alamamaları üzerinde düşünülmesi gereken bir tablodur. Elbette seçim kaybetmek dünyanın sonu değildir; demokratik rekabetin doğasında kazanmak kadar kaybetmek de vardır. Ancak aynı yöntemlerle, benzer ilişkiler ağıyla ve benzer beklentilerle tekrar tekrar yola çıkıldığında, ortaya çıkan sonuçların da samimi bir öz eleştiri süzgecinden geçirilmesi gerekir.

Burada asıl mesele kimin kaybettiğinden ziyade, kaybedenlerin bu sonuçtan ne öğrendiğidir. Acaba seçim sürecini organize edenler, üyelerin neden kendilerine yeterince destek vermediğini, kurdukları ilişkilerin neden sandığa aynı ölçüde yansımadığını ve siyasi desteklerin neden mesleki temsiliyetin önüne geçemediğini kendi aralarında sorgulayabilecekler mi? Yoksa her seçim sonrasında olduğu gibi başarısızlığın nedenleri dışarıda mı aranacak? Bunu zaman gösterecek. Çünkü demokratik kültürde yenilgi, insanın itibarını kaybetmesi değil, kendi eksiklerini görebilmesi için önüne konulmuş bir aynadır. Bazen yeniden ayağa kalkmak için önce nerede yanlış yaptığını kabul etmek gerekir. Seçim sonuçlarının ardından biraz geri çekilmek, sürekli açıklama yapma ve başkalarının tercihlerini sorgulama ihtiyacından uzaklaşmak, süreci sakinlikle gözlemlemek ve yapılan hatalar üzerine düşünmek de bir olgunluk göstergesidir.

“Her yenilgi yeni bir başlangıcın kapısını aralayabilir; ancak aynı hataları tekrarlayanlar için yenilgi, zamanla bir deneyim olmaktan çıkar ve değişmeyen bir alışkanlığa dönüşür.”

Bu nedenle seçim sonrasında herkesin biraz susmaya, dinlemeye, gözlemlemeye ve kendi muhasebesini yapmaya ihtiyacı var. Zira bazen en anlamlı açıklama, uzun uzun konuşmak değil, yaşanan sonuçlardan ders çıkararak yeniden hazırlanabilmektir.

Gazetecilik, tarafgirliğin değil, mesafenin mesleğidir. Seçim sürecinde üzerinde durulması gereken bir diğer önemli mesele ise yerel basının ve gazetecilik mesleğinin sergilediği tutumdur. Gazetecilik, toplumun farklı kesimlerine eşit mesafede durabilme sorumluluğudur. Gazeteci, bir adayın propagandasını yapmakla değil, adayların söylediklerini, vaatlerini, projelerini ve geçmişte ortaya koydukları çalışmaları kamuoyu adına sorgulamakla yükümlüdür. Elbette her gazetecinin kişisel bir düşüncesi, siyasi görüşü ve toplumsal tercihi olabilir; ancak mesleki sorumluluk, bu kişisel tercihlerin haberin ve kamu yararının önüne geçmemesini gerektirir. Ne yazık ki seçim sürecinde bazı gazetecilerin ve sosyal medya hesaplarının bu mesafeyi korumakta zorlandığına tanıklık ettik. Kimi zaman bir adayın destekçisi gibi hareket edildi, kimi zaman başka bir adayın siyasi yakınlıkları üzerinden değerlendirmeler yapıldı, kimi zaman da adayların ailelerine, kişisel yaşamlarına ve özel ilişkilerine kadar uzanan, seçim tartışmasının sınırlarını aşan söylemler dolaşıma sokuldu.

Eleştiri elbette demokrasinin vazgeçilmezidir; ancak eleştiri ile itibarsızlaştırma, sorgulama ile karalama, haber ile propaganda arasında ciddi bir mesafe vardır. Bir adayın projesini eleştirmek başka, ailesini tartışmanın içine çekmek başkadır. Bir yönetim anlayışını sorgulamak başka, kişisel hakları hedef almak başkadır. Üstelik sosyal medya üzerinden üretilen her iddia, her ima ve her manipülatif söylem, seçim günü sona ermiyor. O sözler, aynı şehirde yaşayan insanların hafızasında kalıyor; yarın aynı iş yerinde karşılaşacak, aynı masada oturacak, aynı ekonomik sorun karşısında ortak hareket etmek zorunda kalacak insanların arasına görünmez duvarlar örüyor. Gazeteciliğin asıl görevi bu duvarları yükseltmek değil, toplumun birbirini daha iyi anlayabileceği pencereler açmaktır.

Siyasetin gölgesi, sivil toplumun ışığını karartmamalı, bir başka önemli mesele de siyasi aktörlerin bu seçimlerdeki konumuydu. Siyasi parti temsilcilerinin, milletvekillerinin, belediye başkanlarının ve farklı siyasi çevrelerin adaylar üzerinden geliştirdiği söylemler, zaman zaman mesleki bir seçimi siyasi bir güç mücadelesinin parçası hâline getirdi. Oysa sivil toplumun en önemli özelliği, farklı siyasi düşüncelere sahip insanların ortak bir amaç etrafında buluşabilmesidir. Bir ticaret odasında aynı masaya oturan iki iş insanının farklı siyasi görüşlere sahip olması, birlikte ticaret yapmalarına, ortak proje geliştirmelerine ya da Van'ın ekonomik geleceği için mücadele etmelerine engel olmamalıdır. Tam tersine, sivil toplumun başarısı tam da bu farklılıkları ortak bir faydaya dönüştürebilmesinde saklıdır.

Burada 2024 yerel seçimlerini hatırlamakta yarar var. Van'da DEM Parti'nin 14-0 şeklinde sonuçlanan seçim başarısı, siyasi rekabetin ne kadar güçlü olabileceğini gösterdi. Seçim sonuçları ortaya çıktıktan sonra demokratik hayatın gereği olarak sonuçların kabul edilmesi, seçilenlerin görevlerine başlaması ve diğer siyasi aktörlerin kendi çalışmalarına devam etmesi gerektiği görüldü. Çünkü yerel seçimlerde kazananın kim olduğu kadar, seçim sonrasında kentin nasıl yönetileceği de önemlidir. Aynı demokratik olgunluğu sivil toplum kuruluşlarının seçimlerinde de görmek zorundayız. Bir aday kazandığında diğer adayların ona başarı dilemesi, kazananın da kendisine oy vermeyen üyeleri dışlamadan yönetim anlayışı geliştirmesi gerekir. Çünkü seçim, bir dönemin yönetimini belirler; kentin geleceğini tek başına kimseye teslim etmez.

İrem Bayram'ın kişisel başarısı ve kadro meselesi, bu seçimlerin bir diğer dikkat çekici yönü ise ilk kez böyle bir yarışın içinde yer alan İrem Bayram'ın ortaya koyduğu performanstı. Bir kadının ticaret dünyasına, ailesel parasal güçte eklenince daha da görünürbir seçim sürecine katılmış, kendi çevresini oluşturması ve farklı kesimlerden destek arayışına girmesi, kişisel cesaret ve siyasi, toplumsal rekabet açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. İrem Bayram'ın kişisel çabasını, seçim sürecinde ortaya koyduğu enerjiyi ve kendisini ifade etme iradesini teslim etmek gerekir. Ancak bir seçimde kişisel performansın güçlü olması, o performansı kurumsal bir başarıya dönüştürecek kadronun da aynı ölçüde hazır olduğu anlamına gelmiyor. Seçim sürecinde ortaya çıkan tablo, İrem Bayram'ın kişisel başarısının yanında ekip organizasyonu, saha ilişkilerinin derinliği, ticaret çevreleriyle kurulan kurumsal bağlar ve geniş bir mesleki temsil kapasitesi bakımından daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu da gösterdi. Bu eksiklikleri bir başarısızlık ya da kişisel yetersizlik olarak değil, ilk kez böylesine kapsamlı bir yarışa giren bir ekibin önündeki gelişim alanları olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır. Bu alanda kendisini öneren çevrelerin kentte sevilmeyen kişiliklerin olduğunu sonra yazacağım.

Seçim sürecinde bazı siyasi çevrelerle kurulan yakınlıkların ve siyasi destek algısının, adayın kendi bağımsız kimliğinin önüne geçmemesi gerektiği de açıkça görülmüştür. Çünkü ticaret dünyasında kalıcı güven, herhangi bir siyasi gölgenin altında değil, üyelerin özgür iradesine, mesleki yeterliliğe ve bağımsız bir yönetim anlayışına dayanarak inşa edilir. İrem Bayram'ın bundan sonraki süreçte kişisel enerjisini daha güçlü bir kurumsal kadroyla birleştirmesi, farklı siyasi ve ekonomik çevrelerle eşit mesafede ilişki kurabilmesi, ortaya koyduğu potansiyeli daha geniş bir toplumsal faydaya dönüştürebilir. Bu değerlendirme yalnızca kendisi için değil, bütün adaylar ve onların ekipleri için geçerlidir.

Peki şimdi Van için ne yapacağız? Asıl mesele tam da burada başlıyor. Seçimler bitti, sandık konuştu, üyeler tercihlerini yaptı ve yeni bir yönetim dönemi başladı. Artık geriye dönüp kimin kaç oy aldığına, kimin hangi çevreden destek gördüğüne ya da hangi siyasi aktörün hangi adaya yakın durduğuna takılıp kalmanın kimseye faydası yok. Van'ın önünde, seçim sonuçlarından çok daha büyük ve ertelenemeyecek ekonomik, sosyal ve yapısal sorunlar bulunuyor. Van, yalnızca kendi sınırları içinde ticaret yapan bir kent değildir. Coğrafi konumu itibarıyla İran'a açılan önemli bir kapı, bölgesel ticaretin potansiyel merkezlerinden biri, tarihsel olarak Bölgenin ekonomik ve kültürel geçiş noktasıdır. Ancak bu coğrafi avantajın gerçek bir ekonomik güce dönüşebilmesi için yalnızca konumumuzla övünmek yetmez; ticari altyapımızı geliştirmek, yatırımcıyla güçlü ilişkiler kurmak, üretim kapasitemizi artırmak ve uluslararası ticaret ağlarında daha görünür hâle gelmek zorundayız.

Van'ın yüksek ticari kurullara, ulusal iş dünyası platformlarına, TOBB bünyesindeki ilgili mekanizmalara, sektörel birliklere ve yatırım kararlarının alındığı merkezlere daha güçlü biçimde ulaşması gerekiyor. Seçilen Van TSO Başkanın ise TOBB yönetim kadrosunda olması elzemdir. Bütün çevrelerin buna destek sunması gerektiğine inananlardanım. Bunun için yalnızca bir oda başkanının kişisel ilişkileri yeterli olmayacaktır. Kurumsal bir diplomasi, profesyonel danışmanlık mekanizması, dış ticaret uzmanları, hukukçular, ekonomistler, akademisyenler ve farklı sektörlerden deneyimli iş insanlarının birlikte çalışacağı bir yapı kurulmalıdır. Van'ın İran pazarındaki ticari potansiyeli, sınır ticareti, lojistik, turizm, sanayi, tarıma dayalı üretim, teknoloji ve genç girişimcilik alanlarında daha kapsamlı projeler geliştirilmelidir. Şehrin yatırımcıya sunduğu imkânlar somut verilerle anlatılmalı, ulusal ve uluslararası sermaye çevreleriyle düzenli temas kurulmalı, Van'ın ekonomik meseleleri yalnızca yerel toplantılarda konuşulmakla sınırlı kalmamalıdır.

Bunun için de yeni dönemde bütün adayların birikiminden, deneyiminden ve ilişkilerinden yararlanılmalıdır. Seçimi kazanan yönetimin, kendisine oy vermeyen kesimleri de kucaklaması; kaybeden adayların ise kişisel kırgınlıkları bir kenara bırakarak Van'ın ekonomik geleceği için katkı sunması gerekir. Çünkü bir kentin kalkınması, yalnızca seçim kazananların omuzlarına bırakılabilecek kadar küçük bir mesele değildir.

Felsefenin bize hatırlattığı önemli bir gerçek var: İnsan, yalnızca kendi varlığını kabul ettirerek değil, başkasının varlığına da alan açabildiği ölçüde toplumsallaşır. Siyaset ve demokrasi de bu karşılıklı kabulün kurumsallaşmış hâlidir. Başkasının farklı düşünmesine tahammül edemeyen bir toplum, bir süre sonra kendi içinde konuşamaz hâle gelir. Konuşamayan toplum ise ortak sorunlarına çözüm üretmekte zorlanır.

Van'ın ihtiyacı yeni cepheler değil, yeni köprüler kuracak insanlardır. Bu nedenle yeni dönemde Van TSO yönetiminden beklentimiz, yalnızca kendisine oy verenlerin değil, bütün üyelerin odası olmasıdır. Diğer adaylardan beklentimiz, seçim rekabetini geride bırakarak kentin ekonomik geleceğine katkı sunmalarıdır. İş dünyasından beklentimiz, siyasi ve kişisel ayrışmaların ötesinde ortak projeler geliştirmesidir. Basından beklentimiz ise artık seçimlerin tarafı değil, kentin gelişiminin takipçisi olmasıdır.

24 Ekim'de sandıklar kapandı. Artık kimsenin boyunun ölçüsünü almasına, kimsenin başkasına gücünü göstermesine, kimsenin bir diğerini küçümsemesine ihtiyacımız yok. İhtiyacımız olan şey, hep birlikte Van'ın önündeki ekonomik ve toplumsal engelleri aşabilmek için elini taşın altına koyacak insanların bir araya gelmesidir.

Seçimde yarışan bütün adaylara, seçilen yönetime ve emek veren herkese başarılar diliyoruz. Dileriz ki bu seçim, Van'da yeni ayrışmaların değil, dayanışmanın ve ORTAK AKLIN başlangıcı olur. Ancak şunu da unutmamak gerekir: Kenti kişisel hesapların, siyasi gölgelerin, kutuplaşmanın ve ayrıştırıcı söylemlerin arkasından okumaya devam edenler, yalnızca seçimlerde değil, kentin ortak hafızasında da kaybederler. Çünkü tarih, koltuk mücadelelerini değil, kente değer katanları hatırlar. Kendisinin kentte tek bir karşılığı olmayan zavallılar anlar…