Van’da özellikle kırsal bölgelerde sürdürülen tandır ekmeği geleneği hem kültürel bir değer hem de sağlık açısından dikkat gerektiren bir konu. Van Akdamar Hastanesi’nde görev yapan Diyetisyen Evin Kara, tandır başında uzun süre kalmanın KOAH, kalp-damar hastalıkları, göz problemleri ve baygınlık riskini artırdığını belirtti. Kara, alınacak basit önlemlerle risklerin minimize edilebileceğini ifade etti.
“Tandır Kültürümüz Ama Riskleri Var”
Kara, tandırın Doğu Anadolu’da nesilden nesile aktarılan bir kültürel değer olduğunu söyledi. Ancak uzun süre tandır başında kalmanın sağlık açısından olumsuz etkileri bulunduğunu vurgulayarak, “Öncelikle bir sağlık çalışanı olarak bölgemizde tandırın kültürel anlamda önemli bir yere sahip olduğunu biliyoruz. Bu kültürel değerlerimiz nesilden nesile devam ediyor. Ama maalesef şöyle bir problem var; vücudumuz için aşırı duman maruziyeti, oksidatif stres ve yüksek ısıya maruz kalmak bir noktadan sonra çeşitli komplikasyonlara sebebiyet verebiliyor.” şeklinde konuştu.
“Duman Maruziyeti Sigara İçen Biriyle Eşdeğer”
Tandır sırasında oluşan yoğun dumanın KOAH ve kalp-damar hastalıkları riskini artırdığını aktaran Kara, “Bunların başında KOAH ve kalp-damar rahatsızlıkları geliyor. Oksidatif strese bağlı olarak vücutta ciddi etkiler oluşabiliyor. Hafta bir ya da iki tandır yakan bir kişinin aldığı duman miktarı, sigara içen bir bireyin maruziyetine neredeyse eşdeğer hale gelebiliyor. Bu durum solunum sistemi açısından büyük risk oluşturuyor.” sözlerini kullandı.
Kara, özellikle sigara kullanan kadınların tandır dumanına maruz kalmasının sağlık riskini daha da artırdığını anlatarak, “Ekstra sigara kullanan bireylerde, haftada bir iki kez tandır yapmak, kardiyak ve KOAH noktasında ciddi zararlara yol açabilir.” yorumunu yaptı.
Aşırı Isı ve Sıvı Kaybı Baygınlık Riskini Artırıyor
Tandır başında uzun süre kalmanın sadece dumanla değil, yüksek ısıyla da sağlık sorunlarını tetiklediğini söyleyen Kara, “Aşırı terlemeden dolayı sıvı regülasyonu bozuluyor. Bu durum baygınlık, şeker düşüklüğü gibi problemlere yol açabiliyor. İnsanlar bazen ani şeker düşüşünü fark etmeyebiliyor ve baygınlık yaşayabiliyor. Bu yüzden yanlarında mutlaka yoğurt veya sıvı-tuz takviyesi bulundurmaları çok önemli.” bilgisini verdi.
Kara, özellikle tansiyon düşüklüğü olan kişilerin sürekli eğilip kalkmasının baygınlık riskini artırdığını da dile getirerek, “Birinci öncelik tansiyon düşüklüğü olan hastalar. Sürekli eğilip kalkmak, özellikle bölgemizde tandıra düşen kadınlar için ciddi risk oluşturuyor.” açıklamasını yaptı.
Göz Sağlığı Tehlikede
Yoğun duman ve yüksek ısının göz sağlığı üzerinde de etkili olduğunu ifade eden Kara, uzun vadede katarakt riskinin arttığına değinerek, “Isıya sürekli maruz kalmak göz problemlerine neden olabiliyor. Özellikle uzun vadede katarakt oluşumunu tetikleyebiliyor. Bu nedenle tandır başında çalışanların gözlerini koruyacak ekipman kullanması çok önemli. Dumanın yoğun olduğu esnada ya ortamı havalandırsınlar, ya da kısa süreli dışarı çıkıp beklesinler. Basit ama çok etkili önlemler bunlar.” değerlendirmesinde bulundu.
Sıvı ve Elektrolit Desteği Önemli
Aşırı terleme nedeniyle sıvı ve elektrolit kaybının telafi edilmesi gerektiğini belirten Kara, “Aşırı terleme sadece su değil, elektrolit kaybına da yol açıyor. Bu noktada maden suyuna çok az tuz ekleyip tüketmek hem sıvıyı hem de elektroliti yerine koymaya yardımcı olur. Bol bol su içmeye dikkat edilmeli.” şeklinde vurguladı.
Antioksidan Beslenme ile Risk Azaltılabilir
Beslenmenin de tandır dumanının oluşturduğu oksidatif stresi azaltmada önemli rol oynadığını aktaran Kara, C ve E vitamini açısından zengin besinleri önererek, “Ispanak ve diğer yeşil yapraklı sebzeler, kivi, biber, mandalina ve portakal gibi besinler oksidatif stresi azaltabilir. Bu besinler, dumanın yaratabileceği hücresel hasarı minimalize etmeye yardımcı oluyor.” önerisini yaptı.
Ani Şeker Düşmesine Karşı Yoğurt Önerisi
Tandır yapan kişilerin ani şeker düşüklüğü yaşayabileceğini belirten Kara, yanlarında yoğurt bulundurmanın faydalı olacağını söyleyerek, “Şeker regülasyonunda bozukluk oluşabiliyor ve kişi ani düşüşleri fark etmeyebiliyor. O yüzden tandır yapan kişilerin yanında yoğurt bulundurmasını öneriyoruz. Yoğurdu sarımsak, dereotu ve salatalıkla tüketebilirler ama tansiyon düşüklüğü olanlara sarımsak önermiyoruz.” ifadesine yer verdi.
Bazı Hastalar İçin Tehlike Daha Büyük
Tandır dumanının özellikle bazı sağlık sorunları olan kişilerde riskleri artırdığını dile getiren Kara, “Astım hastaları için çok kısa süreli duman maruziyeti bile atak riskini yükseltebiliyor. Tansiyon düşüklüğü olanlarda sürekli eğilip kalkmak baygınlık riskini artırıyor. Sigara kullanan kişilerde ise riskler daha da ciddi.”
Ayrıca Kara, tandır ekmeğinin kültürel bir değer olduğunu vurgulayarak, sıklığın azaltılmasının faydalı olacağını söyleyerek, “Bu bizim kültürümüz. Tandır ekmeği yapılmaya devam edecek. Tamamen bırakın diyemiyoruz ama haftada bir yerine ayda bir yapılabilir. Havalandırma, rotasyon ve koruyucu ekipman kullanımıyla oluşabilecek zararlar en aza indirilebilir.” diye konuştu.