İhalelerin yayımlandığı EKAP platformu ve İhaleciler.com web sitesinde yer alan verileregöre, yalnızca 1.280 ihale açık ihale usulüyle gerçekleştirilirken, 11.322 ihale doğrudan temin, 363 ihale ise pazarlık usulüyle verildi. Bu tablo, Van’daki ihalelerin çoğunluğunun rekabeti zedeleyen kamuoyuna açık olmayan yöntemlerle sonuçlandırıldığını gösterdi.
Doğrudan teminlerde Kamu yararına kırım yok, tek firma var
İhale türlerine göre gerçekleşen indirim (kırım) oranları ise kamu zararı iddialarını daha da güçlendirdi.
Açık ihale usulüyle yapılan ihalelerde %30 ila %48 arasında kırım gerçekleşirken; doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yapılan ihalelerde bu oran yalnızca %1 ila %5 arasında kaldı.
Özellikle doğrudan temin ihalelerinde çoğu zaman tek bir firmanın davet edilmesi, rekabetin tamamen ortadan kalktığını gözler önüne serdi. Rekabetin olmadığı bu ihalelerde fiyat kırımı yapılmaması, kamu kaynaklarının piyasa koşullarının çok üzerinde harcandığı yönündeki eleştirileri artırdı. Uzmanlar, kırımsız ve tek firmayla yapılan ihalelerin, kamu yararıyla bağdaşmadığını vurguluyor.
“İhalelerin herkese eşit şekilde duyurulması bir tercih değil ihtiyaçtır.
Konuya ilişkin konuşan yurttaşlar, ihale ilanlarının herkese eşit, açık ve erişilebilir şekilde duyurulmasının zorunlu olduğunu belirterek, doğrudan temin yönteminin bu denli yaygın kullanılmasına tepki gösterdi. Yurttaşlar,
“Bu kadar büyük paralar dönüyor ama kimlerin aldığı, hangi firmaların iş yaptığı bilinmiyor. Rekabet yoksa kamu zararı kaçınılmazdır” diyerek denetim çağrısında bulundu.
2016’dan beri dikkat çeken uygulama
Edinilen bilgilere göre, 2016 yılından bu yana askeri içerikli bazı ihale ilanlarının Türkiye genelinde yayımlanmasına rağmen Van, Şırnak ve Hakkari’de halka açık şekilde paylaşılmadığı, bu ihalelerin büyük bölümünün doğrudan temin yoluyla ve sınırlı sayıda firmaya verildiği öne sürüldü. Bu durum, söz konusu illerde özel bir ihale rejimi mi uygulanıyor? sorusunu da beraberinde getirdi.
Şeffaflık, rekabet ve eşitlik çağrısı
Sivil toplum temsilcileri ve yurttaşlar, kamu ihalelerinin rekabet, şeffaflık ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde yürütülmesinin anayasal bir zorunluluk olduğunu hatırlattı. Açık ihale yönteminin istisna değil kural olması gerektiğini vurgulayan yurttaşlar, Sayıştay, kamuoyu ve bağımsız denetim mekanizmalarının süreci daha yakından incelemesini istedi.
“Kamu kaynakları herkesindir. Rekabetin olmadığı, kırımsız ve tek firmaya verilen her ihale kamu zararına yol açar” diyen yurttaşlar, ihalelerin herkese eşit ilan edilmesini ve etkin kamu denetiminin sağlanmasını talep etti.
Görsellerdeki doğrudan temin ihale örenleri gibi yüzlerce örnek bulunmaktadır.
