DEM Parti Van Milletvekili Mahmut Dindar, “Van’da Tarımın Mevcut Durumu, Üretimdeki Gerileme, Yapısal Sorunlar ve Çözüm Önerilerimiz” başlıklı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde düzenlediği basın toplantısıyla kamuoyuna sundu.
Raporda Van’ın tarım, hayvancılık, arıcılık ve balıkçılık açısından önemli bir potansiyele sahip olduğu ancak mevcut kapasitenin yeterince değerlendirilemediği ifade edildi. Van’daki yıllık tarımsal üretimin yaklaşık 15 milyar TL düzeyinde olduğu ve bunun yüzde 86’sının hayvansal üretimden geldiği belirtildi. Raporda ayrıca Van’ın küçükbaş hayvan varlığında Türkiye’de ilk sırada olduğu kaydedildi.
Temel ürünlerde 312 bin dekarlık azalma
Raporda, Van’da 2025 yılında yonca, korunga, buğday ve arpa gibi temel ürünlerin ekim alanlarında toplam 312 bin dekarlık azalma yaşandığı belirtildi.
Aynı ürünlerde üretim miktarındaki düşüşün ise 543 bin ton olduğu ifade edildi. Meyvecilik alanlarında da bir yılda 12 bin dekarlık azalma meydana geldiği kaydedildi.
Rapora göre Van’da 2023 yılında yüzde 17 olan nadasa bırakılan tarım alanlarının oranı, 2025 yılında yüzde 27’ye yükseldi. Aynı dönemde toplam ekili alan 436 bin dekar azalırken, nadasa bırakılan alan 344 bin dekar arttı.
Sebze üretimi 98 bin tondan 51 bin tona geriledi
Raporda sebze üretimindeki gerilemeye de dikkat çekildi.
2025 yılında domates üretiminin 51 bin tondan 31 bin tona düştüğü, salatalık üretiminde 4 bin 530 ton, fasulyede yaklaşık 3 bin ton, kavunda 2 bin 145 ton, karpuzda bin 618 ton ve biberde 2 bin 630 tonluk azalma yaşandığı belirtildi.
Van’ın toplam sebze üretiminin ise bir önceki yıl 98 bin ton seviyesindeyken 2025’te 51 bin tona gerilediği ifade edildi.
Meyve üretiminde de kayıp yaşandı
Raporda 2025 yılında elma üretiminin 2 bin 300 ton, ceviz üretiminin 585 ton, kayısı üretiminin 117 ton, armut üretiminin 637 ton, kiraz ve vişne üretiminin bin 125 ton, erik üretiminin ise 405 ton azaldığı kaydedildi.
TRB2 bölgesinde 35 bin kişi tarımdan koptu
Dindar’ın açıkladığı raporda, TÜİK verilerine dayanılarak Van, Hakkari, Bitlis ve Muş’u kapsayan TRB2 bölgesinde 2025 yılında 35 bin kişinin tarım sektöründen ayrıldığı belirtildi.
Rapora göre son 5 yılda tarımdan kopanların sayısı 111 bine ulaştı. Raporda, son bir yıldaki 35 bin kişilik azalmanın bölgedeki tarımsal istihdamın yaklaşık yüzde 25’ine karşılık geldiği ifade edildi.
Tarımsal desteklere ilişkin eleştiri
Raporda, Van’da tarıma sağlanan desteklerin yüzde 81’inin mazot ve gübre desteğinden oluştuğu belirtildi.
Küçük aile işletmeleri, organik tarım, iyi tarım, katı organik gübre ve sertifikalı tohum başlıklarında verilen desteklerin toplamının ise 1 milyon TL’nin altında kaldığı savunuldu. Dindar, destek politikalarının küçük üreticiyi daha fazla kapsaması gerektiğini belirtti.
Tarıma dayalı sanayi ve sulama yatırımı çağrısı
Raporda Van’da et, süt, peynir ve bal gibi ürünlerin işlenmesine yönelik tarıma dayalı sanayinin geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.
Canlı hayvan ihracatının desteklenmesi, kooperatifleşmenin artırılması, hayvan ve bitki hastalıklarına karşı önleyici tedbirlerin güçlendirilmesi, çiftçilere yönelik hibe, kredi ve faiz desteğinin üretim ve istihdam odaklı hale getirilmesi önerildi.
Modern sulama sistemlerine verilen desteğin artırılması da rapordaki önemli başlıklar arasında yer aldı. DSİ’nin tarımsal sulama yatırımlarının tamamlanması ve sulanabilir arazi ile fiilen sulanan alan arasındaki farkın azaltılması gerektiği belirtildi.
Tarıma Dayalı İhtisas OSB gündemde
Raporda, Gevaş, Gürpınar ve Edremit ilçelerinin kesiştiği Gündoğan Mahallesi yakınlarında kurulması planlanan Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nin uzun süredir tamamlanamadığına dikkat çekildi.
Dindar, projenin tamamlanması ve yapının yerel üretici, kooperatifler ve bilimsel tarımsal üretimin geliştirilmesine hizmet etmesi gerektiğini söyledi.
“Van’ın sorunu üretim potansiyelinin yetersizliği değil”
Dindar, raporun sonuç bölümünde Van’ın tarımsal potansiyelinin yüksek olduğunu ancak bu potansiyelin yeterli kamu yatırımları ve üretici odaklı politikalarla desteklenmediğini savundu.
Raporda küçük çiftçilerin korunması, kooperatifleşmenin teşvik edilmesi, kırsal yaşamın güçlendirilmesi, su ve toprak kaynaklarının korunması ve üreticinin karar süreçlerine daha fazla dahil edilmesi gerektiği ifade edildi.
Dindar, hazırlanan raporun Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kamu kurumlarına sunulduğunu belirterek, raporda yer alan sorun ve çözüm önerileri doğrultusunda adım atılması çağrısında bulundu.
