Çalışma hayatında uzun süredir tartışılan ve milyonlarca çalışanın gündeminde yer alan kademeli emeklilik düzenlemesiyle ilgili önemli gelişmeler yaşanıyor. Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş tarafından yapılan son değerlendirmelerde düzenlemenin hayata geçirilmesinin kaçınılmaz bir tablo haline geldiği belirtildi. Yapılan analizlere göre söz konusu sistem için hedeflenen zaman dilimi 2027 yılı olarak öne çıkıyor. Karakaş bu tarihten önce herhangi bir yasal adımın atılmasının imkansız olduğunu vurgularken sürecin kesinlikle yasal bir zemine kavuşacağını ifade etti.
Söz konusu yeni düzenlemenin sadece bir tahmin veya beklentiden ibaret olmadığı matematiksel verilere dayalı bir analiz sonucu ortaya çıktığı belirtiliyor. Toplumun çok geniş bir kesimini doğrudan etkileyen bu sistemin hayata geçirilmesi siyasal ve sosyal dengeler açısından kaçınılmaz bir gereklilik olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık 4.000.000 kişiyi doğrudan kapsayan reform süreci askerlik veya doğum borçlanması gibi faktörler de eklendiğinde ülkedeki hemen hemen her haneyi doğrudan ilgilendiren devasa bir kapsama ulaşıyor.
Mevcut Emeklilik Sisteminde Yaşanan Eşitsizlikler Ve Tepkiler
Emeklilikte Yaşa Takılanlar yani EYT yasasının yürürlüğe girmesinin ardından çalışma hayatında belirgin bir yaş ve prim dengesizliği ortaya çıktı. Mevcut sistemde 1 gün veya 1 aylık sigorta başlangıcı farkı nedeniyle çalışanların emeklilik yaşları arasında 15 yıla varan devasa uçurumlar oluştu. Örneğin 38 yaşında bir kadın çalışan hiçbir bekleme süresine takılmadan emeklilik hakkı kazanırken benzer şartlardaki başka bir çalışan 53 yaşında emekli olabildi. Bu durum toplum tabanında ciddi bir adaletsizlik algısı yaratarak yeni bir düzenleme talebini büyüttü.
Bu süreçte hak arayışlarını sürdüren ve seslerini duyurmaya çalışan kitlelerin başında kadın çalışanların yer aldığı gözlemleniyor. Karakaş kamuoyundaki bu hareketliliğe dikkat çekerek kadınların toplumsal meselelerdeki kararlı duruşunun sürecin başarıya ulaşmasındaki en büyük etken olduğunu belirtti. Sivil toplum düzeyinde yürütülen bu yoğun çalışmalar emeklilikte kademe beklentisinin sürekli olarak gündemin üst sıralarında kalmasını sağladı.
Devlet Kademelerindeki Çalışmalar Ve Aktüeryal Hesaplar
Kademeli emeklilik konusunun devletin en üst karar mekanizmalarının ve Ekonomi Yönetiminin bilgisi dahilinde ilerlediği aktarıldı. Cumhurbaşkanlığı makamı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının konuyla ilgili tüm süreçleri yakından takip ettiği ve gerekli birimlerin bilgilendirildiği vurgulanıyor. Bürokrasinin arka planında Sosyal Güvenlik Kurumunun aktüeryal dengeleri ve genel bütçe imkanları üzerindeki veri analizleri aralıksız bir şekilde sürdürülüyor.
Hazırlanan projeksiyonların EYT dönemindeki gibi ani ve sarsıcı mali yükler oluşturmayacağı öngörülüyor. 2023 yılının Mart ayında yaklaşık 2.000.000 kişinin aynı anda sisteme başvurmasıyla yaşanan yığılma ve bütçe baskısının kademeli emeklilikte yaşanmayacağı hesaplanıyor. Yeni sistemde emeklilik hakkı yıllara yayılarak kademeli şekilde verileceği için ne kamu bütçesine ne de SGK kasasına anlık ve taşınamaz bir yük binmesi bekleniyor.
Sigorta Statülerine Göre Masadaki Prim Şartları
Yeni düzenleme hayata geçirildiğinde kapsama girecek sigortalılar için öngörülen prim ödeme gün sayıları da netleşmeye başladı. Kamu kurumlarında görev yapan memurlar ile Bağ-Kur statüsündeki çalışanlar için sistemin temel şartı 9.000 prim gününü tamamlamak olacak. Bu şartı yerine getiremeyen çalışanlar yaştan bağımsız olarak kademeli emeklilik hakkından yararlanamayacak. Böylece uzun yıllar kamuda ve kendi adına çalışanların prim adaletinin sağlanması hedefleniyor.
Eski adıyla 4A yani işçi statüsünde çalışan özel sektör mensupları için ise masada farklı bir tablo yer alıyor. İşçilerin kademeli emeklilik imkanından faydalanabilmeleri adına en az 7.000 prim gününü doldurmuş olmaları gerekecek. Yaş şartının ise sigorta başlangıç yılına göre kademeli olarak yukarı çekileceği bir model üzerinde çalışılıyor. Bu sayede hem çalışanların sistemde kalması teşvik edilecek hem de emeklilik hakkı adil bir takvime bağlanacak.
