Van’ın cadde ve sokaklarında yıllarca yük taşıyarak evine ekmek götüren üç tekerlekli hamal arabaları, yerini motorlu taşıtlara bırakıyor. Bir zamanlar çarşıların ve pazarların vazgeçilmezi olan arabalarla geçimini sağlayan emektar hamallar ise azalan iş olanakları ve ağırlaşan geçim koşulları karşısında ayakta kalmaya çalışıyor. İbrahim Aksu, İsmail Oktay ve Sıraç Kuruca’nın anlattıkları, değişen kent yaşamının emekçiler üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor.
Van’ın eski sokaklarında üç tekerlekli hamal arabaları, günlük yaşamın önemli parçalarından biriydi. Sebze ve meyve kasalarından esnafın yüklerine kadar birçok ürün bu arabalarla taşınıyor, hamallar da ailelerinin geçimini sağlamak için gün boyunca sokak sokak dolaşıyordu.
Ancak yıllar içinde taşımacılık alışkanlıkları değişti. Motorlu yük taşıma araçlarının, özellikle Kuba tipi küçük taşıtların yaygınlaşmasıyla geleneksel hamal arabalarına olan talep azaldı. Bu değişim, yıllarını mesleğe veren ve başka bir işte çalışma imkânı sınırlı olan hamalları ekonomik açıdan zor durumda bıraktı.
“Yaşım Gereği İş Bulamıyorum, Emekliliğim de Yok”
Dört kız ve üç erkek çocuk babası İbrahim Aksu, yaklaşık 25 yıldır üç tekerlekli hamal arabasıyla geçimini sağlamaya çalışıyor. İlerleyen yaşı, azalan iş olanakları ve emeklilik güvencesinin bulunmaması nedeniyle zorlandığını anlatan Aksu, her gün iş bulma umuduyla sokaklara çıktığını söylüyor.
Aksu, yaşadığı sıkıntıyı şu sözlerle dile getiriyor:
“Yaşım gereği iş bulamıyorum. Emekliliğim de yok. Başka yapacak işim de yok. Evime ekmek götürmek için bir umutla her gün ara sokaklarda arabamla iş bekliyorum. Bazen çalışıyor, ekmek kazanıyoruz. Çoğu zaman da elimiz boş evimize dönüyoruz. Ama onurumuzla ekmeğimizi kazanmaya çalışıyoruz.”
Yıllardır çalışmasına rağmen düzenli bir gelirinin bulunmadığını belirten Aksu için üç tekerlekli arabası, ailesinin geçimini sağlayabilmek adına tutunduğu son iş kapılarından biri.
“Biz Zamana Yenildik”
Yaklaşık 28 yıldır hamal arabasıyla çalışan beş çocuk babası İsmail Oktay da motorlu taşıtların yaygınlaşmasıyla işlerinin azaldığını söylüyor. Yıllarca sigortasız çalıştığını belirten Oktay, hem geçim sıkıntısı yaşadığını hem de mesleğinin geleceğini belirsiz gördüğünü ifade ediyor.
Oktay, “Zaman ve alternatif Kuba taşıtlar bizim geçimimizi sekteye uğrattı. Bu saatten sonra da kimse bize iş vermiyor. Zaten yıllarca sigortasız çalıştık. Üç kızım ve iki oğlum var. Geçinme derdimizi hafifletmeye çalışıyorum. Birkaç yıl sonra bu hamal arabaları artık Van sokaklarında olmayacak” diyor.
Eskiden daha fazla iş bulabildiklerini anlatan Oktay, bugün çoğunlukla yakın mesafelerde yük taşıdıklarını belirtiyor.
“Bir zamanlar para kazanıyorduk. Şimdi hamal arabalarının yerini nakliye ve Kuba araçlar aldı. Yakın mesafelerde bize iş veriyorlar. Yoksa evimize artık ekmek götürmek zor.”
Çocuklarını okutmaya çalıştığını belirten Oktay, yıllar boyunca ailesini geçindirmek için sürdürdüğü mesleğin giderek ortadan kalkmasından kaygı duyduğunu dile getiriyor.
“Çocuklarımı okutmaya çalışıyorum. Zaten büyüyen çocuklar da artık bizden uzaklaşıyorlar. Çünkü onlar da artık zamana bakıp değişiyor. Biz zamana yenildik.”
“Her Sokakta Bir Anım Var, Ama İnsan Kıymeti Azaldı”
Van’da 58 yaşındaki Sıraç Kuruca da yaklaşık 28 yıldır üç tekerlekli hamal arabasıyla çalışıyor. Kentin sokaklarında geçen yılların ardından bugün iş bulmakta zorlandığını belirten Kuruca, motorlu taşıtların yaygınlaşmasının kendilerine kalan işleri azalttığını söylüyor.
Kuruca, “Ben 58 yaşındayım. Her sokakta bir anım var. Fakat iş olanaklarımız bu Kuba araçlardan dolayı azaldı. Bize iş verenler de hak ettiğimiz parayı vermiyor. Yani insan kıymeti azaldı” ifadelerini kullanıyor.
Bulabildikleri işlerde de emeklerinin karşılığını almakta zorlandıklarını belirten Kuruca, bazı müşterilerin taşıma ücretini yüksek bulduğunu ve ücretleri düşürmeye çalıştığını anlatıyor.
“Ne diyor müşteri; ‘Sanki mazot yakıyorsun, bu para sana fazla bile.’ Böyle diyerek hakkımız olan parayı azaltıyor.”
Altı çocuk babası Kuruca, geçimini sağlamak için çalışmayı sürdürmek zorunda olduğunu belirterek geleceğe ilişkin kaygılarını şu sözlerle dile getiriyor:
“Geçim derdindeyim. Bu gidişle üç beş kuruşa ihtiyaç duyacağız. Çünkü zaman bizi dışlıyor. Yani bu meslekte zamana yenik düşecek ve biz de işsiz kalacağız ya da çok küçük paralarla evimizin yolunu tutacağız.”
Motorlu Taşıtlar Yaygınlaştı, Hamalların İşleri Azaldı
Van’da taşımacılık yöntemlerinin değişmesi, üç tekerlekli hamal arabalarıyla çalışanların faaliyet alanını daraltıyor. Motorlu araçların yük taşıma işlerinde daha fazla tercih edilmesi, geleneksel hamallara kalan işlerin azalmasına neden oluyor.
Özellikle ilerleyen yaşlarına rağmen çalışmayı sürdüren hamallar için başka bir mesleğe geçmek kolay değil. Yıllarca sigortasız çalıştıklarını belirten emektarlar, düzenli gelir ve emeklilik güvencesinden yoksun kalmanın zorluklarını yaşıyor.
İbrahim Aksu, İsmail Oktay ve Sıraç Kuruca’nın anlattıkları, değişen taşımacılık alışkanlıklarının yalnızca araçları değil, bu meslekle geçimini sağlayan insanların yaşamını da etkilediğini gösteriyor.
Van’ın Sokaklarında Bir Dönemin İzleri Siliniyor
Bir zamanlar esnafın yükünü taşıyan, pazarların hareketliliğine eşlik eden üç tekerlekli hamal arabaları artık Van sokaklarında daha az görülüyor. Motorlu taşıtların yaygınlaşmasıyla bu mesleğin geleceği belirsizleşirken, yıllarını çalışarak geçiren hamallar da geçim mücadelesini sürdürüyor.
Onlar için her sabah yeniden başlayan iş arayışı, yalnızca günlük kazanç elde etme çabası değil; yıllarca emek verdikleri bir mesleği sürdürebilme mücadelesi anlamına geliyor.
