Anadolu Su Altı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) tarafından yayımlanan rapora göre gölün yüzey alanı 35 yılda 31 kilometrekare azaldı. Ekoloji örgütleri ise küçülmenin yalnızca iklim kriziyle açıklanamayacağını belirterek kontrolsüz su kullanımı, yanlış tarım ve enerji politikaları ile kıyılardaki yapılaşmaya dikkat çekiyor.
Van Gölü Havzası'nda yaşanan değişim, yalnızca su seviyesindeki gerilemeyle sınırlı değil. Gölü besleyen akarsuların kuruması, sazlık alanların tahrip edilmesi ve artan kirlilik, bölgedeki doğal yaşamı da tehdit ediyor. Peki Van Gölü'nü besleyen sular nereye gidiyor? Göldeki küçülmede insan faaliyetlerinin payı ne kadar?
Van Gölü 35 Yılda 31 Kilometrekare Alan Kaybetti
ASAD tarafından hazırlanan rapor, Van Gölü'nün yüzey alanında son 35 yılda önemli bir azalma yaşandığını ortaya koydu. Rapora göre gölün küçülmesinde artan sıcaklıklar ve değişen yağış düzeninin yanı sıra insan faaliyetleri de etkili oluyor.
Gölü besleyen akarsuların kuruması, yer altı sularının kontrolsüz kullanılması, tarımsal sulama ve su kaynakları üzerindeki enerji projeleri, ekolojik baskıyı artıran unsurlar arasında gösteriliyor.
İnci kefali başta olmak üzere çok sayıda canlı türüne ev sahipliği yapan Van Gölü'ndeki su kaybı, havzadaki kuşların ve diğer canlıların yaşam alanlarını da daraltıyor.
Binlerce Sondaj Kuyusu Yer Altı Sularını Tehdit Ediyor
Van Ekoloji Derneği Eşsözcüsü Erdoğan Ödük, göldeki küçülmenin önemli nedenlerinden birinin kontrolsüz tarımsal sulama olduğunu belirtti.
Ödük, Tatvan'dan Erciş'e kadar uzanan bölgede binlerce sondaj kuyusu bulunduğuna dikkat çekerek yer altı sularının yoğun ve denetimsiz biçimde tarımda kullanıldığını ifade etti.
Kontrolsüz su çekiminin yer altı su seviyesini düşürdüğünü ve göle ulaşan su miktarını azalttığını belirten Ödük, tarımsal üretimde kullanılan pestisitlerin de toprağı kirlettiğini vurguladı.
Bu durumun yalnızca Van Gölü'nü değil, bölgedeki tarım alanlarını, doğal yaşamı ve insan sağlığını da etkileyebilecek sonuçlar doğurduğuna işaret edildi.
HES Projeleri Van Gölü'ne Ulaşan Suyu Azaltıyor Mu?
Gölün küçülmesine ilişkin değerlendirmelerde hidroelektrik santraller de gündeme geldi. Erdoğan Ödük, Van Gölü'nü besleyen akarsular üzerindeki HES projelerinin göle ulaşan su miktarını etkilediğini söyledi.
Van Gölü'nü sürekli veya mevsimsel olarak besleyen 100'ün üzerinde dere bulunduğunu hatırlatan Ödük, özellikle Zilan Deresi ve üzerindeki barajlarda su miktarındaki azalmaya dikkat çekti.
Yağışların azalmasıyla birlikte akarsuların debisinin düştüğünü belirten Ödük, HES projeleri ve bilinçsiz sulama uygulamalarının da suyun göle ulaşmasını sınırlandırdığını ifade etti.
Ödük'e göre akarsuların tarımsal sulamaya yönlendirilmesi ve dere yataklarına yapılan müdahaleler, Van Gölü Havzası'ndaki doğal su döngüsünü olumsuz etkiliyor.
İnci Kefalinin Üreme Alanları da Tehlikede
Van Gölü'ndeki ekolojik sorunların etkilediği canlıların başında inci kefali geliyor. Özellikle akarsuların göle ulaştığı alanlar, bu balık türünün üreme döngüsü açısından büyük önem taşıyor.
Ödük, dere ıslahı adı altında gerçekleştirilen bazı çalışmaların balıkların üreme alanlarına zarar verdiğini belirtti. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından 2016 yılında yayımlanan bilimsel çalışmaları hatırlatan Ödük, Erciş'in Kömürcük köyündeki dere düzenleme faaliyetlerinin inci kefalinin üreme alanlarını olumsuz etkilediğini aktardı.
Akarsuların doğal yapısının bozulması ve su miktarının azalması, yalnızca balıkların değil, bu kaynaklara bağlı diğer canlıların da yaşamını tehdit ediyor.
Turizm Faaliyetleri Sazlık Alanları Yok Ediyor Mu?
Van Gölü kıyılarındaki sazlık alanların azalması da ekoloji örgütlerinin dikkat çektiği sorunlar arasında yer alıyor.
Erdoğan Ödük, göl çevresindeki bazı sazlık alanların turizm faaliyetleri kapsamında doldurularak kullanıma açıldığını ve bu durumun doğal yaşam alanlarını daralttığını söyledi.
Sazlıkların çok sayıda kuş türü için barınma ve üreme alanı olduğunu hatırlatan Ödük, bu bölgelerin çeşitli memeli türleri açısından da önemli olduğunu belirtti.
Özellikle Gevaş ilçesindeki Göründü ve İnköy mahalleleri arasındaki sazlıkların vaşakların yaşam ve üreme alanlarından biri olduğuna dikkat çekti.
Göl seviyesinin gerilemesiyle kalan sazlıklardaki su miktarının da azaldığını belirten Ödük, kuruyan alanların yangınlara karşı daha savunmasız hale geldiğini ifade etti. Bazı bölgelerde sazlıkların otlak oluşturmak amacıyla yakıldığını da aktardı.
Ekoloji Örgütlerinden Merkezi ve Yerel Yönetimlere Çağrı
Van Ekoloji Derneği Eşsözcüsü Erdoğan Ödük, mevcut uygulamaların devam etmesi halinde Van Gölü Havzası'ndaki ekolojik sorunların daha da büyüyebileceği uyarısında bulundu.
Göldeki küçülmenin yalnızca iklim değişikliği üzerinden değerlendirilmesinin bölgedeki insan kaynaklı sorunları gölgede bırakacağını belirten Ödük, merkezi yönetim ile yerel yönetimlerin ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi.
Van Gölü'nün yalnızca Van kent merkeziyle sınırlı bir doğal alan olmadığını hatırlatan Ödük, Bitlis'in Ahlat, Adilcevaz ve Tatvan ilçelerini de kapsayan geniş havzanın bütüncül biçimde korunması gerektiğini vurguladı.
Ekoloji örgütleri, gölü besleyen su kaynaklarının korunması, kontrolsüz sondajların önlenmesi, tarımsal sulamanın denetlenmesi ve kıyı alanlarının yapılaşma baskısından kurtarılması için ortak bir su ve ekoloji politikası oluşturulmasını istiyor.
Van Gölü İçin Zaman Daralıyor Mu?
Son 35 yılda 31 kilometrekarelik yüzey alanını kaybeden Van Gölü'nde yaşanan değişim, bölgenin geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor. Su kaynakları üzerindeki baskının devam etmesi halinde inci kefali başta olmak üzere havzada yaşayan çok sayıda türün yaşam alanları daha fazla zarar görebilir.
Ekoloji örgütlerinin çağrısı ise açık: Van Gölü'nü korumak için yalnızca iklim değişikliğiyle mücadele etmek yeterli değil; gölü besleyen derelerden yer altı sularına, sazlıklardan kıyı alanlarına kadar bütün havzayı kapsayan etkili bir koruma politikası gerekiyor.
35 yılda 31 kilometrekare küçülen Van Gölü için gerekli adımlar atılabilecek mi, yoksa yanlış su ve enerji politikalarının bedelini bölgenin doğası ve gelecek nesiller mi ödeyecek?




