Asgari ücret belirleme süreci yaklaşırken milyonlarca vatandaşın gözü kulağı aralık ayında yapılacak kritik toplantılara çevrilmiş durumda. Basına yansıyan son kulis bilgilerine göre masada yer alan zam oranları sadece doğrudan asgari ücretle geçinen kesimi değil, aynı zamanda devletin sunduğu pek çok sosyal destek ödemesini de kökten sarsacak nitelikte. Uzmanlar bu artış dalgasının domino etkisi yaratarak ekonomideki pek çok kalemi yukarı yönlü tetikleyeceğini belirtiyor.
Milyonlarca çalışanı doğrudan etkileyen bu süreçte işçi ve işveren kesiminin çetin bir pazarlığa oturması bekleniyor. Yapılan ekonomik analizler ve orta vadeli mali planlar doğrultusunda belirlenecek olan yeni rakam, önümüzdeki yılın tüm finansal dengelerini şekillendirecek en önemli parametrelerin başında geliyor.
İşsizlik Ödeneği Yeni Yılda Ne Kadar Olacak?
İşsizlik maaşı hesaplanırken çalışanın son dört aylık prime esas kazanç ortalamasının yüzde 40 oran baz alınarak işlem yapılıyor. Ancak mevcut yasal düzenlemeler gereği bu ödeme brüt asgari ücretin yüzde 80 sınırını kesinlikle aşamıyor ve kesinti olarak yalnızca binde yedi buçuk oranında damga vergisi uygulanıyor. Yeni dönemde konuşulan senaryolar hayata geçerse işsizlik maaşlarının tavan rakamı otuz beş bin lirayı rahatlıkla geride bırakacak.
Oluşacak yeni tabloda en düşük ve en yüksek işsizlik maaşı tutarları, masadaki iki farklı enflasyon ve bütçe artış oranına göre netleşiyor. Yüzde 28,4 oranındaki ilk senaryo baz alındığında en düşük işsizlik ödeneği 16.835 TL seviyesine çıkarken en yüksek ödeme de 33.670 TL düzeyini buluyor. Yüzde 33,7 oranındaki daha yüksek senaryo gerçekleşirse bu rakamlar sırasıyla 17.530 TL ile 35.060 TL aralığına tırmanıyor.
Kıdem Tazminatı Rakamları Nasıl Güncellenecek?
Asgari ücretle çalışan bir personelin iş yerindeki her tam yılı için hak ettiği kıdem tazminatı tutarı da doğrudan zam oranlarından nasibini alacak. Çalışanın işten ayrıldığı tarihteki brüt ücreti üzerinden hesaplanan bu tutardan yalnızca damga vergisi kesintisi yapılıyor. Mevcut ekonomik koşullarda asgari ücretlinin bir yıllık hizmeti karşılığı aldığı net tazminat tutarı güncellenen parametrelerle birlikte adeta katlanacak.
Gündemdeki yüzde 28,4 seviyesindeki artış senaryosu uygulandığında yıllık net kıdem tazminatı tutarı 42.088 lira seviyesine yükselmiş olacak. Eğer yüzde 33,7 oranındaki artış senaryosu kabul görürse bu defa bir yıllık kıdem bedeli 43.825 lira düzeyine çıkacak. Örneğin beş yıllık kıdem geçmişi bulunan bir asgari ücretli işçi, yüksek oranlı senaryo üzerinden hesaplama yapıldığında yaklaşık 219.000 lira tutarında toplu tazminat alabilecek.
İhbar Tazminatı Ve Stajyer Ücretleri Artıyor
İş sözleşmelerinin yasal bildirim sürelerine riayet edilmeden tek taraflı feshedilmesi durumunda devreye giren ihbar tazminatı ödemeleri de çalışanların kıdem sürelerine göre yeniden düzenlenecek. Altı aydan kısa süreli çalışanlardan başlayarak yıllara göre kademeli olarak artan bu tazminat kalemleri yeni asgari ücret brüt tutarına entegre edilecek. Böylece işten çıkarılma durumlarında çalışanların eline geçecek güvence bedelleri de önemli ölçüde artış gösterecek.
Diğer yandan işletmelerde mesleki eğitim gören stajyerlerin ceplerine giren aylık ödemelerde de belirgin bir iyileşme yaşanacak. Yirmiden az çalışanı olan küçük ölçekli iş yerleri ile daha büyük kapasiteli işletmelerde uygulanan stajyer maaşları iki farklı senaryoya göre yukarı yönlü revize edilecek. Yeni düzenlemeyle birlikte stajyerlerin aldığı taban ücretler beş bin liranın üzerine çıkarken büyük işletmelerde bu rakam on bir bin lirayı aşacak.
Sosyal Yardımlar Ve İş Arama Destekleri Yükselecek
Sosyal yardımlardan faydalanan ve resmi kurumlar aracılığıyla aktif iş görüşmelerine yönlendirilen çalışabilir durumdaki vatandaşlara devlet tarafından çeşitli finansal destekler sağlanıyor. Bu kapsamda kişilere yılda en fazla üç kez net asgari ücretin yüzde 10 oranına kadar iş arama yardımı ödemesi yapılıyor. Ayrıca bu süreçte yeni bir işe yerleşmeyi başaran kişilere ise yılda bir kez olmak üzere brüt asgari ücretin üçte biri kadar ek destek veriliyor.
Gelecek yıl için öngörülen yüzde 28,4 oranındaki senaryoda iş arama yardımı 3.604 liraya çıkarken işe yerleşme desteği ise 14.136 lira seviyesine ulaşacak. Yüzde 33,7 oranındaki diğer senaryonun hayata geçmesi durumunda ise söz konusu sosyal destek ödemeleri sırasıyla 3.753 lira ve 14.720 lira olarak hesaplara yatacak. Bütün bu kalemlerin kesinleşmesi ve yürürlüğe girmesi aralık ayı sonunda yapılacak resmi komisyon toplantısının ardından netlik kazanacak.
