Milyonlarca emeklinin alım gücünü yukarı taşıyacak yeni bir düzenleme üzerinde kapsamlı çalışmalar yürütülüyor. Ankara kulislerinden sızan bilgilere göre, standart ve tek tip zam uygulamasından vazgeçilerek prim gün sayısını esas alan kademeli bir sisteme geçilmesi planlanıyor. Bu kapsamda, çalışma hayatı boyunca devlete ve sosyal güvenlik kurumlarına daha fazla prim ödeyen vatandaşların avantajlı konuma gelmesi hedefleniyor.
Hazırlanan taslak çalışmalara göre, prim basamaklarının ilk basamağı 3600 prim gününden başlayacak. Uzmanlar, 4700 gün ve 9000 gün gibi farklı prim eşiklerine göre ayrı kademeler oluşturulmasının değerlendirildiğini ifade ediyor. Böylece, sistem içerisinde daha uzun süre aktif çalışmış ve tavan sınırlardan prim ödemiş emekliler ile taban sınırdan emekli olanlar arasında adil bir denge kurulması amaçlanıyor.
Hangi Kriterler Dikkate Alınacak
Yeni ek ödeme modelinin temel çerçevesi çizilirken üç kritik unsur ön plana çıkıyor. Emekli aylığı bağlama süreçlerinde de kullanılan prim ödeme miktarı, toplam prim gün sayısı ve yaş faktörü, bu modelin ana omurgasını oluşturuyor. Kurumlar arası yürütülen ortak teknik çalışmalarda, bu kriterlerin yanı sıra kişilerin SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı mensubu olup olmadığı da ayrıntılı bir şekilde inceleniyor.
Sistemin adil ve sürdürülebilir olması amacıyla toplamda 17860000 emeklinin her biri için ayrı ayrı etki analizleri hazırlanıyor. Mevcut durumda çalışmaya devam eden emekliler ile pasif durumdaki emeklilerin statüleri de hesaplamalara dahil ediliyor. Bu detaylı ayrım sayesinde, ek ödemelerin rastgele değil, doğrudan bireyin sisteme yaptığı prim katkısıyla orantılı bir şekilde dağıtılması sağlanacak.
Bütçe Maliyeti ve Kaynak Çalışmaları
Yapılan düzenlemenin hayata geçirilmesi için gereken finansal kaynak konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı ortak mesai harcıyor. Yapılan ilk etki analizlerinde, mevcut bütçe ödeneklerinin üzerine yaklaşık 1,1 trilyon TL tutarında ilave bir kaynağın aktarılması öngörülüyor. Bu devasa kaynağın karşılanması için daha önce raftan kaldırılan bazı destek uygulamalarından sağlanan tasarrufların kullanılacağı belirtiliyor.
Gerçekleştirilen maliyet hesaplamalarında, emeklilere yapılacak ilave ödemenin oranının en az yüzde 15 düzeyinde olacağı tahmin ediliyor. Ancak nihai oran belirlenirken kullanılacak bütçenin büyüklüğü, kapsam içine alınacak toplam kişi sayısı ve yaş kriterlerinin esnetilip esnetilmeyeceği büyük rol oynayacak. Ekonomi yönetiminin bütçe dengelerini sarsmadan bu kaynağı yaratmak için titiz bir çalışma yürüttüğü ifade ediliyor.
Enflasyon Farkı ve Maaş Senaryoları
Ek ödeme modelinin devreye girmesinden hemen önce, milyonlarca emeklinin maaşına temmuz ve aralık dönemi enflasyon farkı yansıtılacak. Yıl sonu enflasyon tahminlerinin ortalama değerlerine göre, SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin maaşlarında yüzde 10 civarında bir artış yaşanması bekleniyor. Memur emeklileri için ise bu oranın yüzde 8 seviyelerinde gerçekleşeceği hesaplanıyor.
Öngörülen bu zam oranları ve ardından eklenmesi planlanan ortalama yüzde 15'lik prim basamağı ek ödemesi ile birlikte taban aylıkların ciddi oranda yükselmesi bekleniyor. Özellikle en düşük emekli aylığının enflasyon zammı ve prim eklemesiyle birlikte 30000 TL sınırına yaklaşabileceği ifade ediliyor. Memur emeklilerinde ise benzer formüllerle birlikte alım gücünün korunması ve gelir seviyesinin yukarı çekilmesi hedefleniyor.
