Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından alınan son karar kamu çalışanları arasında büyük bir heyecan yarattı. Aile yardımı bildirimini zamanında yapamayan memurlar için uygulanan geriye dönük ödeme kısıtlaması yargı benzeri bir değerlendirmeyle ortadan kaldırıldı. Eşi çalışmayan veya çocuğu bulunan milyonlarca kamu personelini ilgilendiren bu gelişme, geçmişe dönük alacakların tahsili hususunda emsal bir nitelik taşıyor.
Toplu sözleşme görüşmeleri ve kurumsal uygulamalar çerçevesinde sürdürülen 3 aylık geriye dönük ödeme sınırı, hakkın özüne aykırı bulundu. Kamu emekçilerinin hak kayıplarını engellemeyi hedefleyen bu yeni yaklaşım, bildirim süresini kaçıran personelin mahrum kaldığı tüm ödemeleri eksiksiz alabilmesinin önünü açıyor. Kararın ardından gözler kamu kurumlarının yapacağı düzenlemelere ve uygulama adımlarına çevrildi.
Kamu Denetçiliği Kurumu Tarafından Verilen Emsal Karar
Ombudsmanlık makamı tarafından incelenen dosya, aile yardımı bildiriminde geciken kamu görevlilerinin yaşadığı mağduriyeti gözler önüne serdi. Kuruma başvuran bir Devlet memuru, geçmiş dönemlere ait hak ettiği yardımın yalnızca son 3 aylık dilimini alabilmiş, geriye kalan yıllara yayılan alacağı ise idare tarafından reddedilmişti. Yapılan detaylı hukuki incelemeler sonucunda idarenin bu kısıtlayıcı tutumu mevzuata aykırı bulundu.
Açıklanan kararda, kanunlarla güvence altına alınan sosyal hakların ikincil mevzuat ya da kurul kararlarıyla kısıtlanamayacağı vurgulandı. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda aile yardımı ödeneğinin geriye dönük tahsilinde herhangi bir hak düşürücü süre öngörülmediği hatırlatıldı. Bu çerçevede kamu personelinin hakkı olan tüm meblağın geçmişe dönük hesaplanarak taraflara ödenmesi gerektiği sonucuna varıldı.
Sürecin Başlangıcı Ve Yaşanan Hukuki Mücadele
Olay Tarım ve Orman Bakanlığı kadrosunda görev yapan bir veteriner hekimin bireysel başvurusuyla gündeme geldi. Eşinin işten ayrıldığı dönemi idareye geç bildiren kamu personeli, hak ettiği aile yardımının büyük bir kısmından mahrum kaldı. İdare, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu tarafından belirlenen sınırlamayı gerekçe göstererek sadece son 90 günlük ödemeyi gerçekleştirdi.
Uğradığı hak kaybını kabul etmeyen kamu personeli, konuyu Kamu Denetçiliği Kurumuna taşıyarak adalet arayışına girdi. Başvuruyu titizlikle ele alan hak hakemliği organı, idari işlemin dayanağı olan kısıtlamaların kanunların üzerinde olamayacağını tespit etti. Yaşanan bu süreç, idari sınırlandırmalar nedeniyle mağduriyet yaşayan binlerce çalışan için de bir umut ışığı oldu.
Hak Kazanma Şartları Ve Kanuni Dayanaklar
Kamu Denetçiliği Kurumunun değerlendirmesinde en dikkat çeken husus, aile yardımı hakkının ne zaman doğduğu meselesi oldu. Kararda, bu sosyal desteğin beyan veya bildirim tarihinde değil, eşin gelirinin kesildiği ya da çocuğun dünyaya geldiği anda doğduğu ifade edildi. Yani koşulların oluştuğu an itibarıyla hukuki hak sahipliği kendiliğinden başlamış sayılıyor.
Mevzuata göre kanunla verilen bir hakkın toplu sözleşme metinleri veya kurul kararlarıyla daraltılması hukuken mümkün görünmüyor. Anayasal ve yasal güvenceler dikkate alındığında, bildirim formunun idareye geç verilmiş olması, biriken alacakların silinmesi anlamına gelmiyor. Bu gerekçeyle ödenmeyen tüm yardımların, zaman aşımı ve bildirim süresi engellerine takılmaksızın eksiksiz yatırılması gerektiği kararlaştırıldı.
Kamu Kurumlarının Uygulayacağı Yeni Yasal Prosedür
Kamu Başdenetçisi Mehmet Akarca imzasıyla resmiyet kazanan kararın ardından ilgili bakanlığa tavsiyede bulunuldu. Mevzuat uyarınca idari makamların bu karara ilişkin tutumlarını ve yapacakları işlemleri 30 gün içerisinde Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirmesi gerekiyor. Kararın uygulanmasıyla birlikte binlerce memurun geçmişe dönük ciddi tutarlarda toplu ödeme alması bekleniyor.
Söz konusu gelişme, kamu yönetiminde sosyal hakların korunması bakımından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Benzer durumda olan çalışanların kurumsal başvurularını yaparak geçmişe dönük alacaklarını talep etmelerinin önü açıldı. Kamu idarelerinin de bu emsal karar doğrultusunda iç uygulamalarını revize etmesi ve hak kayıplarını gidermesi bekleniyor.
