Sosyal güvenlik sisteminde milyonlarca çalışanın yakından takip ettiği kısmi emeklilik şartları konusunda yeni gelişmeler yaşanmaya devam ediyor. Özellikle çalışma hayatına atıldığı ilk yılı net olarak hatırlayamayan veya prim gün sayısını tamamlamakta zorlanan sigortalılar, konunun detaylarını öğrenmek için resmi kurumlardan gelecek açıklamalara odaklanmış durumdadır. Uzmanlar tarafından yapılan son değerlendirmeler, erken dönem sigorta başlangıçlarının ne denli büyük bir avantaj sağladığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Konuyla ilgili olarak özellikle ilk işe giriş tarihi 8 Eylül 1999 öncesi olan vatandaşların şanslı grupta yer aldığı netlik kazandı. Bu tarihten önce sisteme dahil olan bireyler, on beş yıllık sigortalılık süresini ve 3 bin 600 prim gününü tamamlamaları durumunda kademeli yaş şartına bağlı olarak emeklilik hakkı elde edebiliyor. Halk arasında yaştan emeklilik olarak bilinen bu formül, özellikle daha az çalışma imkanı bulmuş olanlar için önemli bir çıkış yolu sunmaya devam ediyor.
Bin Dokuz Yüz Doksan Dokuz Sonrası İşe Başlayanlar İçin Yeni Rota
Tarih olarak 8 Eylül 1999 sonrasında sigorta koluna ilk kez adım atanlar için ise maalesef 3 bin 600 gün kuralı geçerliliğini yitirmektedir. Bu tarihten sonra iş hayatına atılan vatandaşların kısmi emeklilikten faydalanabilmesi için önünde iki farklı alternatif yol bulunmaktadır. Bunlardan birincisi olan yaştan emeklilik sisteminde, 25 yıllık sigortalılık süresinin doldurulması, kadınlar için 58, erkekler için 60 yaşın beklenmesi ve en az 4 bin 500 prim gününün tamamlanması şart koşulmaktadır.
İkinci alternatif ise tam emeklilik olarak adlandırılan ve yine aynı yaş sınırlarıyla beraber toplamda 7 bin prim gününün ödenmesini gerektiren standart sistemdir. Özellikle 1999 ile 2008 yılları arasında işe girenler açısından prim gününü erken bitirmek yetmemekte, 25 yıllık sürenin dolması zorunluluğu nedeniyle bekleyiş süreci uzamaktadır. Uzmanlar bu dönemde bulunan çalışanların acele etmek yerine e-Devlet üzerinden detaylı hizmet dökümü incelemesi yapmasının en sağlıklı adım olacağını vurgulamaktadır.
Belirli Süreli İş Sözleşmelerinde Fesih ve Tazminat Hakları
Çalışma hayatında sadece emeklilik değil, aynı zamanda iş akitlerinin erken feshedilmesi durumunda doğan yasal haklar da büyük bir merak konusudur. Örneğin üç yıllık bir sözleşmenin henüz ikinci yılında işverenin talebiyle işten çıkarılan bir personelin tazminat hakları oldukça net kurallara bağlanmıştır. Eğer işveren tarafı haklı bir gerekçe sunmaksızın sözleşmeyi vaktinden önce sonlandırırsa, çalışan ayrılış tarihi ile sözleşmenin normal bitiş tarihi arasındaki döneme ait tüm ücretleri talep edebilmektedir.
Bunun yanı sıra kıdem tazminatı konusunda da işverenin fesih şartı belirleyici bir rol oynamaktadır. Çalışanın kendi isteğiyle istifa etmesi durumunda tazminat hakkı doğmazken, işverenin tek taraflı kararıyla ayrılmak zorunda kalanlar Borçlar Kanunu çerçevesinde yasal yollara başvurabilmektedir. Alacakların tahsili aşamasında öncelikle arabuluculuk mekanizmalarının devreye sokulması, sonuç alınamaması durumunda ise yargı yolunun tercih edilmesi en sık izlenen hukuki süreçler arasında yer almaktadır.
Kendi Emekliliği Bulunanların Yetim Aylığı Alabilme Durumu
Vefat eden anne veya babadan kalan yetim aylığı ile ilgili şartlar, hak sahiplerinin medeni durumuna ve sigortalılık geçmişine göre şekillenmektedir. Eşini kaybetmiş ve kendi çalışmaları sayesinde halihazırda emekli aylığı almakta olan bir kadının, vefat eden SSK emeklisi babasından ek bir maaş alıp alamayacağı sıklıkla sorulmaktadır. Mevcut sosyal güvenlik mevzuatına göre bir kız çocuğunun yetim aylığı alabilmesi için evli olmaması, kendi adına sigortalı bir işte çalışmaması ve kendi primlerinden dolayı bir emekli maaşına sahip olmaması şarttır.
Dolayısıyla kendi adına bağlanan bir emekli aylığı bulunan kişilerin, vefat eden ebeveynlerinden yetim aylığı alabilmesi yasal olarak mümkün olmamaktadır. Ancak burada dikkat çeken önemli bir istisna bulunmaktadır; vefat eden eşten dolayı hak kazanılan dul aylığı, kişinin kendi emekli maaşını almasına kesinlikle engel teşkil etmemekte ve her iki ödeme aynı anda hesaplara yatırılabilmektedir. Vatandaşların bu tür hak kayıpları yaşamaması için kendi durumlarını Sosyal Güvenlik Kurumu müdürlüklerine bizzat danışarak netleştirmesi büyük önem arz etmektedir.
