Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti), anadilde eğitimi temel bir hak olarak görüyor ve bunu eşit yurttaşlık meselesi olarak savunuyor. Partinin merkezi taleplerinden biri, Kürtçe başta olmak üzere yok olma tehlikesi altındaki tüm dillerde eğitim verilmesi.
Mezopotomya ajansının haberine göre: DEM Parti, yerel yönetimlerde de çok dilliği savunan bir pozisyonda. 2009 sonrası geleneksel siyasi yaklaşımını belediyecilikte hayata geçirmeye başladı. Çok dilli belediyecilik hedefi kapsamında; belediye binalarındaki tabelalara Kürtçe eklendi, duyuru ve afişler kentin demografisine göre 2–4 dilde yapılmaya başlandı.
Yapılan çalışmalar
Tiyatro, konser ve edebiyat etkinlikleri
Dil kursları ve çocuklar için çok dilli kreşler
Masal, kitap ve dergi basımı
Park, cadde ve kültür merkezlerinin isimlendirilmesi
2016’da kayyım atamalarıyla süreç kesintiye uğradı; Kürtçe tabelalar kaldırıldı, kreşler ve kurslar kapatıldı, yayınlar sonlandırıldı.
2024 Seçim Vaatleri
Çok dilli kreşler açılacak
Çok dilli masal kitapları, oyunlar ve resimli sözlükler kullanılacak
Belediyelerin yazışma ve duyuruları çok dilli olacak
Dil Koruma ve Geliştirme Müdürlükleri kurulacak
Kent içindeki tüm alanların çok dilli isimlendirilmesi sağlanacak
Dengbêj Evi gibi kültür mekanları inşa edilecek
62 belediyenin Kürtçe karnesi
DEM Parti, 2024 seçimlerinde 78 belediye kazandı. Mevcut durumda 62 belediye partinin elinde. Bu belediyelerin yaklaşık 2 yıllık süreçteki çok dillilik ve Kürtçe çalışmalarını mercek altına aldık.
46 belediyenin sitesi tek dilli
Aşağıdaki belediyelerin siteleri hâlâ sadece Türkçe:
-
Pınarbaşı (Semsûr)
-
Doğubayazıt (Agirî/Bazîd)
-
Diyarbakır (Amed/Diyarbakır Dicle)
-
Karaçoban (Erzirom/Qereçoban)
-
Tekman (Erzirom/Tekman)
-
Yüksekova (Colemêrg/Gever)
-
Îdir (Îdir)
-
Halfeli (Îdir/Xelfelî)
-
Digor (Qers/Dîgor)
-
Dağpınar (Qers/Bazarcix)
-
Mazıdağı (Mêrdîn/Şemrex)
-
Muş (Mûş)
-
Malazgirt (Mûş/Milazgir)
-
Varto (Mûş/Gimgim)
-
Kurtalan (Sêrt/Misirc)
-
Balveren (Şirnex/Gundikê Melê)
-
Sırtköy (Şirnex/Deştadarê)
-
Ceylanpınar (Riha/Serêkaniyê)
-
Hilvan (Riha/Curnê Reş)
-
Viranşehir (Riha/Wêranşar)
-
Başkale (Van/Elbak)
-
Çaldıran (Van/Ebex)
-
Edremit (Van/Artêmêt)
-
Çatak (Van/Şax)
-
Özalp (Van/Qelqelî)
-
Ağrı Merkez (Agirî/Merkez)
-
Tetvan (Bedlîs/Tetwan)
-
Bismil (Amed/Bismil)
-
Ergani (Amed/Erxenî)
-
Hani (Amed/Hani)
-
Sur (Amed/Sur)
-
Kocaköy (Amed/Kocaköy)
-
Bağlar (Amed/Rezan)
-
Dep (Elezîz/Dep)
-
Artuklu (Mêrdîn/Artûklu)
-
Kızıltepe (Mêrdîn/Kerboran)
-
Derik (Mêrdîn/Dêrik)
-
Bulanık (Mûş/Bulanık)
-
Cizre (Şirnex/Cizîr)
-
Bozova (Riha/Hewag)
-
Birecik (Riha/Pirsûs)
-
Erciş (Van/Erdîş)
-
Gevaş (Van/Westan)
-
Gürpınar (Van/Payîzava)
-
Saray (Van/Serav)
-
Diyadin (Agirî/Giyadîn)
Siteleri olmayan belediyeler: Bedlîs/Ovakışla, Erzirom/Qereyazî (Karayazı), Mûş/Altınova, Mûş/Elmakaya, Sêrt/Veyselkarani.
9 belediye çok dilli
-
Amed Büyükşehir Belediyesi: Kürtçe (Kurmancî & Kirmanckî), Türkçe, İngilizce
-
Amed/Peyas (Kayapınar): Kürtçe, Türkçe
-
Amed/Pasûr (Kulp): Kürtçe, Türkçe, İngilizce, Arapça
-
Amed/Farqîn (Silvan): Kürtçe, Türkçe
-
Amed/Yenişehir: Kürtçe, Türkçe
-
Amed/Xana Axpar (Çınar): Kürtçe, Türkçe (Kürtçe aktif değil)
-
Van/Rêya Armûşê (İpekyolu): Kürtçe, Türkçe
-
Van/Bêgirî (Muradiye): Kürtçe, Türkçe
-
Van/Tûşba: Kürtçe, Türkçe
Açıklamalar genelde çok dilli
Sosyal medyada daha iyi performans gözlendi; birçok belediye Türkçe ve Kürtçe paylaşım yapıyor. Tek dilde açıklama yapan belediyeler: Agirî/Giyadîn (Diyadin), Amed/Licê (Lice), Erzirom/Qereyazî (Karayazı).
2’den fazla dilde paylaşım yapan belediyeler: Mêrdîn/Artûklu (Türkçe, Arapça, Kürtçe, Süryanice), Amed Büyükşehir Belediyesi (Türkçe, Kürtçe, İngilizce).
Sadece 2 belediye adım attı: çok dilli kreş
Amed Büyükşehir Belediyesi: Zarokistan 450 Evler ve Zarokistan Bağcılar
Peyas Belediyesi: Zarokistan Xalxalok ve Zarokistan Perperik
Peyas Belediye Başkan Yardımcısı Yılmaz Güneş, 2014’ten beri çok dilli kreşlerin açıldığını, 2016’da kayyımlar nedeniyle kapandığını, 2023’ten itibaren yeniden açıldığını belirtti. Xalxalok ve Perperik’te 170’e yakın çocuk eğitim görüyor, 600 aile başvurdu. Bu yıl 2 yeni kreş açılması planlanıyor.
Atölyeler ve kurslar
Kreş açmayan belediyeler bazı atölyeler düzenliyor: Serav, Mûş, Gimgim, Bulanık, Payîzava, Xana Axpar, Pîran, Pasûr, Licê, Farqîn, Yenişehir, Rezan.
Amed Büyükşehir Belediyesi Kürtçe, Ermenice, Süryanice kurslar; Rêya Armûşê Kürçe ve Farsça; Peyas Belediyesi Kürtçe ve İngilizce atölyeler düzenliyor.
Müdürlükler ve tabelalar
Sadece Amed Büyükşehir Belediyesi Dil Koruma ve Geliştirme Müdürlüğü kurdu. Rêya Armûşê Yaşayan Diller Komisyonu kurarken, Peyas ve Rezan belediyeleri dil meclisleri kurdu.
Kent içindeki tabelaların çoğu hâlâ tek dilli. Bazı belediyeler Kürtçenin Kirmanckî lehçesini ayrı dil olarak gösteriyor.
Kültür mekanları ve parklar
Dengbêj Evi kurulumuna dair Serhat bölgesinde hiçbir adım atılmadı. Park isimlendirmelerinde çoğunluk Türkçe; Amed’de Mezopotamya Kent Parkı ve Naturapark gibi isimler duyuruldu. Agirî’de Jin (Kadın) ve Aştî (Barış) adlı iki park iki dilde isimlendirildi.
Farkındalık çalışmaları
Belediyeler tiyatro, konser, söyleşi ve çalıştaylarla farkındalık yaratıyor; reklam ve bilboard çalışmaları iki dilde yapılıyor. Kürt aydın ve şairlerin isim ve beyitleri kentlerde yer alıyor, pazarlarda Kürtçe satış etiketleri dağıtılıyor.
