Van’ın Gevaş ilçesinde şeker pancarı üretiminin ciddi oranda gerilediği belirtilirken, Dereağzı Mahallesi Muhtarı Mehmet Reşit Öner, üreticinin yüksek girdi maliyetleri ve uygulanan “mıntıka sistemi” nedeniyle pancardan uzaklaştığını söyledi.
Van’ın önemli tarım merkezlerinden Gevaş’ta şeker pancarı üretimi alarm veriyor. Geçmişte çiftçinin en önemli gelir kaynaklarından biri olan şeker pancarında ekim alanlarının ciddi biçimde daraldığı belirtilirken, üreticiler artan maliyetler, işçilik giderleri ve uygulanan üretim kısıtlamaları nedeniyle üretimden uzaklaşıyor.
Dereağzı, Güzelkonak, Dilmetaş ve Göründü mahalleleri başta olmak üzere pancar üretiminin yapıldığı bölgelerde yaşanan düşüş, yalnızca çiftçinin gelir kaybı anlamına gelmiyor. Gevaş’ta üretilen pancarın Erciş Şeker Fabrikası’na gönderildiği dikkate alındığında, üretimdeki gerileme Van’daki şeker üretim zincirinin geleceği açısından da önemli bir risk oluşturuyor.
Dereağzı Mahallesi Muhtarı Mehmet Reşit Öner, özellikle bu yıl pancar ekiminde büyük bir düşüş yaşandığını belirterek, üretimin yaklaşık yüzde 70 oranında gerilediğini söyledi.
“Pancar ekimi yüzde 70 düştü”
Gevaş’ta şeker pancarı üretiminin geçmişte çiftçinin en önemli gelir kaynaklarından biri olduğunu belirten Öner, bu yıl tabloyun değiştiğini söyledi.
Öner, “Dereağzı’nda durum bayağı düşük. Bu sene genel olarak bölgemizde düşüş var. Yüzdeye vurursak bana göre yüzde 70 düşüş var. Yani çiftçi ancak yüzde 30 civarında ekim yapıyor” dedi.
Üretimdeki düşüşün yalnızca su sorunuyla açıklanamayacağını ifade eden Öner, asıl sorunlardan birinin uygulamaya konulan üretim sistemi olduğunu belirtti.
“Bir tarla pancar ektiyse üç yıl ekemiyor”
Öner’in aktardığına göre uygulanan “mıntıka sistemi” kapsamında tarım arazileri bölgelere ayrılıyor ve aynı araziye belirli aralıklarla şeker pancarı ekilmesine izin veriliyor.
Sistemi anlatan Öner, “Benim tarlam bu sene pancar ekilen bölgedeyse üç yıl şeker pancarı ekemiyorum. Üç yıl başka ürün eklemek zorundasın. Üç yıl sonra tekrar pancar ekebiliyorsun” ifadelerini kullandı.
Öner, geçmişte böyle bir sınırlama bulunmadığını ve üreticilerin daha geniş alanlarda pancar ekebildiğini belirterek, yeni sistemin çiftçinin üretim kararlarını doğrudan etkilediğini söyledi.
“Gübre pahalı, mazot pahalı, işçi pahalı”
Çiftçinin yalnızca üretim sistemiyle değil, ağırlaşan maliyetlerle de mücadele ettiğini vurgulayan Öner, tarımsal girdilerdeki artışın üreticiyi üretimden uzaklaştırdığını söyledi.
“Gübre çok pahalı, akaryakıt çok pahalı. Millet zaten masraflarını çıkaramıyordu” diyen Öner, özellikle işçilik maliyetlerinin de üretici açısından ciddi bir yük oluşturduğunu belirtti.
Öner’e göre çiftçi tarlasını işlemek için mazot, gübre, tohum ve işçilik giderlerini karşılamak zorunda kalırken, ürünün satışından elde edilen gelir bu maliyetleri karşılamaya yetmiyor.
“Bu şekilde giderse seneye kimse pancar ekmeyecek”
Üreticinin yaşadığı sorunların çözülmemesi halinde pancar ekiminin daha da azalacağı uyarısında bulunan Öner, “Seneye bence kimse pancar ekmeyecek bu gidişle. Bu şekil olursa çok fazla engel çıkacak gibi geliyor. Akaryakıt pahalı, gideri karşılamıyor” dedi.
Gevaş’tan Erciş Şeker Fabrikası’na uzanan üretim zinciri
Gevaş’ta üretilen şeker pancarının bölgede bulunan toplama merkezlerinde bir araya getirildiğini ve buradan Erciş Şeker Fabrikası’na gönderildiğini belirten Öner, Gevaş’ın fabrikanın pancar tedarikinde önemli bir yere sahip olduğunu ifade etti.
Öner, “Erciş Fabrikası’na giden şeker pancarının yüzde 70’i zaten Gevaş’tan gidiyordu” dedi.
Üretimdeki düşüşün devam etmesi halinde fabrikanın da bundan olumsuz etkilenebileceğini savunan Öner, “Böyle giderse fabrika da kapanır gibi geliyor” ifadelerini kullandı.
“Çiftçinin en güzel geliri pancardı”
Gevaş’ta şeker pancarının çiftçi açısından önemli bir gelir kapısı olduğunu vurgulayan Öner, üreticinin son yıllarda tarımdan giderek uzaklaştığını söyledi.Öner, “Bölgemizde en güzel gelir kaynağımız şeker pancarıydı. Çiftçinin en güzel geliri pancardan geliyordu. Bu sistem de gelince millet zaten iyice sıkıldı. Çiftçilik zaten çiftçiyi tatmin etmiyor. Bunlar da üzerine gelince tamamen soğudu” diye konuştu.
Bu tablo, tarım politikalarının üreticinin gerçek maliyetleri ve bölgenin üretim koşulları dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiği yönündeki tartışmaları da beraberinde getiriyor.
“Bu yıl su çok iyiydi”
Pancar üretimindeki düşüşün su yetersizliğinden kaynaklandığı değerlendirmesine ise Öner karşı çıktı.
Bu yıl bölgede su açısından geçmiş yıllara göre daha iyi bir dönem yaşandığını belirten Öner, “Ben 50 yaşındayım. Bugüne kadar böyle bir su görmemiştim. Bu sene bayağı güzel bir su vardı” dedi.
Ancak suyun yeterli olmasının üretimin önündeki diğer sorunları ortadan kaldırmadığını belirten Öner, üreticinin yüksek maliyetler ve uygulanan sistem nedeniyle pancar ekmekten vazgeçtiğini ifade etti.
Pancar yerine buğday ve arpa
Pancar ekemeyen çiftçinin alternatif ürünlere yöneldiğini ancak bu ürünlerin de yeterli gelir sağlamadığını belirten Öner, bazı üreticilerin buğday ve arpa ektiğini, bazılarının ise tarlalarını boş bıraktığını söyledi.
Öner, “Millet şeker pancarının yerine buğday, arpa ekti. Onlar da zaten masrafını çıkartmıyor. Millet kara kara düşünüyor. Sebze ekenler var, tarlayı bahçeye çevirenler var, boş bırakanlar var” dedi.
“Muhtarlarla birlikte müdahale etmek istedik, sonuç alamadık”
Mahalle sakinlerinden ve çevre köylerden benzer şikâyetlerin geldiğini belirten Öner, konuyu yetkililere taşıdıklarını ancak sonuç alamadıklarını söyledi.
Çevre mahallelerin muhtarlarıyla birlikte girişimde bulunduklarını anlatan Öner, “Muhtarlarla beraber gidelim, buna müdahale edelim dedik. Yaptık da bunu ama bir fayda alamadık” diye konuştu.
Öner, yetkililerden temel taleplerinin ise uygulanan sistemin kaldırılması olduğunu belirtti.
“Talebimiz mıntıka sisteminin kaldırılmasıydı”
Üreticinin ihtiyacına göre esnek bir sistem oluşturulması gerektiğini savunan Öner, “Talebim bu sistemin kaldırılmasıydı. Onu da kabul görmediler” dedi.
Öner, uygulamanın çiftçinin üretim özgürlüğünü kısıtladığını ve bölgenin tarımsal gerçekleriyle yeterince örtüşmediğini ifade etti.
“Pancar ekenlere kaçak ekim denildi”
Mıntıka sistemi konusunda üreticilerin yeterince bilgilendirilmediğini de ileri süren Öner, bazı çiftçilerin sisteme rağmen pancar ekmesi üzerine tarlalarının denetlendiğini söyledi.
Öner, “Bu sene millet de bunu tamamen bilmiyordu. Şeker pancarı ektik. Bir keşif geldi. Ekilen pancarların kaçak ekildiği söylendi. Gübre alamadı, tohum alamadı, karşılığını alamadı” dedi.
Öner, üreticilerin mağduriyet yaşamaması için çözüm aradıklarını ve bazı durumlarda sorunun aşılmaya çalışıldığını ifade etti.
“Gevaş’ın toprağı çok verimli ama üretici ne ekeceğini bilmiyor”
Gevaş’ın tarımsal potansiyelinin yüksek olduğunu belirten Öner, sorunun yalnızca pancar üretimiyle sınırlı olmadığını söyledi.
Bölgede çiftçinin farklı ürünlere yönlendirilmesi gerektiğini belirten Öner, ancak alternatif ürünlerin de pazarlanabilir ve üreticiye gelir sağlayabilir olması gerektiğini vurguladı.
“Gevaş’ın toprağı çok verimli. Ben istiyorum ki tarım alanlarında sürekli değişik bir ürün olsun. Ama ürünün pazarı yoksa çiftçi bundan da şikâyet ediyor. Bunu da yapamıyor, zarar ediyor” diyen Öner, üreticinin plansız ve desteksiz bırakılmasının tarımdan kopuşu hızlandırdığı uyarısında bulundu.
