Van’da kadınların ve genç kızların geleneksel tezgâhlarda dokuduğu halılar, kentin geçmişinden günümüze uzanan kültürel mirası yaşatıyor. Van ve Hakkâri yöresinin geleneksel motiflerini, Kürt dokuma kültürünü ve Urartu döneminden esinlenen figürleri bir araya getiren halılar, el emeğiyle hazırlanıyor.
Kirman yünü, kök boya ve ipek kullanılan dokumalar, yalnızca bir el sanatı ürünü olarak değil, geçmişin izlerini taşıyan kültürel değerler olarak da öne çıkıyor. Üç kuşaktır halı ve kilim sektöründe faaliyet gösteren Urartu Halı ve Kilim işletmecisi Sabri Abi, kadınların üretime katılmasına katkı sunarken geleneksel desenleri de yaşatmaya çalışıyor.
Binlerce yıllık kültür her ilmekte yaşatılıyor
Van’ın köklü dokuma geleneği, kadınların ellerinde şekillenen halı ve kilimlerle varlığını sürdürüyor. Yöreye özgü renkler, desenler ve motifler, geçmişten günümüze aktarılan el sanatlarının önemli örnekleri arasında yer alıyor. Van ve Hakkâri çevresinde kullanılan geleneksel motifler, Kürt kültürünün dokuma geleneğiyle birlikte bölgenin tarihsel ve kültürel birikimini yansıtıyor.
Urartu Halı ve Kilim işletmesinde dokunan ürünlerde Van Kalesi’ndeki tarihi motiflerden esinlenen desenlere de yer veriliyor. Van Kedisi, Akdamar Kilisesi, Hoşap Kalesi ve Urartu dönemini hatırlatan figürler, geleneksel dokuma teknikleriyle halılara işleniyor.
Yüzyıllar boyunca farklı kuşakların emeğiyle gelişen dokuma geleneği, günümüzde de el tezgâhlarında sürdürülüyor. Her desenin ve rengin belirli bir emek gerektirdiği üretim sürecinde, geleneksel yöntemlerin korunması büyük önem taşıyor.
Kürt kültürünün motifleri halılara işleniyor
Van ve çevresinde halı ve kilim dokumacılığı, geleneksel yaşamın ve kültürel aktarımın önemli parçalarından biri olarak öne çıkıyor. Yöresel desenler, renkler ve dokuma teknikleri, bölgenin kültürel kimliğini yansıtan el sanatları arasında yer alıyor.
Kürt kültürünün geleneksel dokuma birikimini yaşatmaya çalışan ustalar, geçmişten aktarılan motifleri yeni kuşaklara ulaştırıyor. Doğal malzemelerin kullanıldığı halılarda, kök boyayla renklendirilen yünler geleneksel tezgâhlarda ilmek ilmek işleniyor.
Urartu Halı ve Kilim işletmecisi Sabri Abi, üretimde yeni desenler oluşturmaktan çok, geçmişten günümüze ulaşan motifleri korumaya önem verdiklerini belirtiyor. Van Kalesi’ndeki tarihi desenlerden yöresel figürlere kadar birçok motifin halılarda yaşatıldığını anlatan Abi, geleneksel dokuma kültürünün gelecek kuşaklara aktarılmasını amaçladıklarını ifade ediyor.
Kirman yünü, kök boya ve ipek kullanılıyor
El dokuması halıların üretiminde kullanılan malzemeler, ürünlerin kalitesini ve özelliklerini belirliyor. İşletmede ağırlıklı olarak yün kullanılan halılar, geleneksel yöntemlerle hazırlanıyor. Bazı ince dokumalı ürünlerde ise ipek ve özel olarak taranmış kuzu yünü tercih ediliyor.
Sabri Abi, üretim sürecinde kullanılan malzemelerin niteliğine ve dokuma sıklığına dikkat çekerek, “Halılarımızın tamamı el dokuma ve yünden yapılmaktadır. Yünlerimiz kirman yünüdür. El işçiliğiyle elde ettiğimiz halıların sık ve ince dokulu olması, gerçek değerini ve kalitesini ortaya çıkarıyor. Halılarımız ayrıca kök boya ve keçi kılından tamamen el işçiliğiyle üretilmektedir” dedi.
Halıların fiyatları ise boyut, kullanılan malzeme, ilmek sayısı ve dokuma sıklığına göre değişiyor. İnce ve sık dokunan ürünlerde ustalık kadar zaman ve sabır da önem taşıyor. Özellikle ipek kullanılan halılar, üretim aşamasındaki hassasiyet nedeniyle ayrı bir emek gerektiriyor.
Abi, 100 ilmekli halıların ince dokuma örnekleri arasında bulunduğunu belirterek, üretimde kullanılan malzemelerin ve işçiliğin ürünün niteliğini doğrudan etkilediğini kaydetti.
750 kadın halı ve kilim dokumacılığı eğitimi aldı
Van’da geleneksel dokuma kültürünün yaşatılmasında kadınların emeği önemli bir yer tutuyor. İşletmenin verdiği bilgilere göre, 450 kadın kilim, 300 kadın ise halı dokumacılığı alanında sertifika aldı. Kadınların bir bölümü atölyelerde çalışırken bir bölümü de evlerinde kurulan tezgâhlarda üretim yapıyor.
Evlerinde çalışan kadınlara tezgâh, desen ve kök boyayla renklendirilmiş yünler veriliyor. Kadınlar kendilerine ulaştırılan malzemelerle geleneksel yöntemlere uygun olarak halı ve kilim dokuyor. Üretim tamamlandığında ürünler işletmeye teslim ediliyor.
Sabri Abi, kadınların üretim sürecindeki rolünü şöyle anlattı:
“Bu halılarımızı erkekler de yapıyor olsa da genelde kadınlar üretiyor. Bazı kadınlar belirli dönemlerde atölyemizde çalışıyor, bazı kadınlara tezgâh veriyoruz, evlerinde çalışıyorlar. Evlere tezgâh, desen ve kök boyayla boyanmış yünleri veriyoruz. Kadınlar da bu malzemelerle halıları dokuyup bize teslim ediyor.”
Kadınların ücretlerinin üretim biçimine göre hesaplandığını belirten Abi, evlerinde çalışanlara tamamladıkları ilmek sayısı üzerinden, atölyede çalışanlara ise metrekare hesabıyla ödeme yapıldığını ifade etti.
Evlerde sürdürülen üretim, kadınların el becerilerini ekonomik kazanca dönüştürmelerine olanak sağlarken geleneksel dokuma kültürünün de devam etmesine katkıda bulunuyor.
Halılarda Van’ın tarihi ve turistik değerleri yaşatılıyor
Van’ın tarihi ve turistik mekânları, el dokuması halılarda kullanılan motiflere de ilham veriyor. Van Kalesi, Akdamar Kilisesi, Hoşap Kalesi ve Van Kedisi gibi kentin simgeleri, geleneksel dokuma teknikleriyle halılara işleniyor.
Sabri Abi, yöreye ait tarihi ve kültürel figürlerin halılarda resmedildiğini belirterek, eski desenlerin korunmasına önem verdiklerini söyledi. Abi, “Van Kalesi’nde bulunan desenler geçmişten günümüze halılarımıza işleniyor. Bu desenler eskiden dokunan desenler, yeni bir tasarım yok. Biz o eski kültürü halılarımızda yaşatmaya çalışıyoruz” diye konuştu.
Tarihi mekânların ve yöresel figürlerin halılarda yer alması, el sanatlarıyla kent belleği arasında bir bağ kurulmasını sağlıyor. Her ürün, kullanılan motifler aracılığıyla Van’ın geçmişine ilişkin izleri günümüze taşıyor.
Üç kuşaktır aynı meslek sürdürülüyor
Halı ve kilim sektöründe üç kuşaktır faaliyet gösteren Sabri Abi, mesleği babasından devraldığını ve yaklaşık 30 yıldır bu işle uğraştığını söyledi.
Ailesinin uzun yıllardır dokumacılıkla ilgilendiğini belirten Abi, geleneksel yöntemleri korumaya ve eski desenleri yaşatmaya çalıştıklarını dile getirdi.
“50 yaşındayım. Yaklaşık 30 yıldır bu işle ilgileniyorum. Benden önce babam bu işi yapıyordu, yani babadan gelen bir meslek” diyen Abi, aileden devraldığı mesleği sürdürerek bölgenin dokuma kültürüne katkı sunmayı amaçladığını ifade etti.
Her ay yüzlerce turist ziyaret ediyor
Van’da üretilen halı ve kilimler, kentin kültürel mirasının tanıtılmasında da rol oynuyor. Ürünlerini turistik bölgelerde satışa sunduklarını ve fuarlara katılarak daha geniş kitlelere ulaştırdıklarını belirten Abi, geleneksel dokumacılığın turizm açısından önem taşıdığını söyledi.
İşletmenin verdiği bilgilere göre, Urartu Halı ve Kilim işletmesini her ay 300 ila 500 arasında yerli ve yabancı turist ziyaret ediyor. Ziyaretçiler, el dokuması ürünleri incelerken Van’ın geleneksel motiflerini ve dokuma yöntemlerini de tanıma fırsatı buluyor.
Fuarlarda ve turistik alanlarda sergilenen halılar, Van’ın el sanatlarının farklı kentlerde tanınmasına katkı sunuyor. Geleneksel desenlerle hazırlanan ürünler, kentin kültürel birikimini başka bölgelere taşıyan el emeği örnekleri olarak öne çıkıyor.
