Van’ın Bahçesaray ilçesinde, yüzyıllar boyunca Doğu ile Batı arasında kültürel ve ekonomik bağ kuran Bahçesaray Kervan Yolu, doğa ve tarih tutkunları tarafından yeniden keşfediliyor. Vangölü Aktivistleri, Doğu Kültür Sanat Merkezi Derneği, Rota Doğa Spor Kulübü, Van Denizi Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü üyeleri ile birlikte yürüyüşe katılan yerel dağcı Kadri Hakan, tarihi yolculukla ilgili izlenimlerini paylaştı.
Kadri Hakan’ın rehberliğinde düzenlenen yürüyüş, Gevaş’ın kıyı kesiminden başlayarak Bahçesaray’a kadar uzanan yaklaşık 20 kilometrelik kadim patikada gerçekleşti. Hakan, bu yolun Bahçesaray’ın Van ile olan tarihî bağlantısını sağlayan iki güzergâhtan biri olduğunu belirterek, “Yaklaşık 60 yıldır atıl durumda olan bu rota, yeniden keşfedilmesiyle bölge turizmi ve yerel ekonomi açısından büyük bir potansiyel taşıyor,” dedi.
Hakan: “Bu bölgedeki son vadi olan Qerebeg, kaynak başı niteliğinde; ardından gelen ve geçidin sondan bir önceki noktası olan Kanî Kewa (Keklik Gözesi) vadisi, zirveye ulaşmadan önceki son durak niteliğinde. Kanî Kewa ile Qerebeg iki ayrı vadidir. Duav’da yok ikiye ayrılır, iki su akar. Kervan yolu Kanî Kewa vadisine doğru devam eder. Sağdaki Qerebeg Vadisi de Mêrgesor Yaylalarına uzanır.”
Yolculuk, Gevaş’tan araçla Dilmetaş, Koçak ve Yanıkçay (Arpet) köylerine kadar sürdü. Bu noktadan sonra Arpet Deresi boyunca yürüyüşe geçildi. Güzergâh üzerinde, Gevaş ilçe merkezinden geçildikten sonra ziyaretçileri ilk olarak Heşet Kalesi selamlıyor. Ardından Uysal (Kahveler) mevkisinden sapılarak Yanıkçay köyüne ulaşılırken, çevredeki Dilmetaş (Zêwê), Yemişlik (Narik), Bağlama (Pagan) ve Kurultu (Verendanıs) köyleriyle birlikte Kazanç (Paxvas) Köyü de güzergâhta öne çıkıyor. Bu köyde bulunan Kelengeh Tepesi ve Paxvas Kalesi ile Koçak Köyü’ndeki eski karakol binası dikkat çeken noktalar arasında.
Kadri Hakan, köy yolları sona erdikten sonra kadim patikanın başladığını ifade ederek, “Yanıkçay’dan Pirê mevkisine sapıldıktan sonra Rêya Miksîyan dediğimiz, Bahçesaraylıların yüzyıllardır kullandığı geleneksel yol başlıyor. Bu noktadan sonra asfalt sona eriyor ve toprak yol eşlik ediyor bize,” dedi. Yolun sol tarafında Kaşkan bölgesine işaret eden Hakan, bu alanın 1915 olaylarında büyük trajedilere sahne olduğunu ve toplu mezarların bulunduğunu belirtti. “O dönem Van ve çevresinden güneye geçmek isteyenlerin kullandığı yollardan biri de bu Müküs rotasıydı,” diye konuştu.
Zerikas Mevkii’nde toprak yol sona eriyor ve dağ patikaları başlıyor. Göçerlerin yaz aylarında konakladığı Duav bölgesi geçildikten sonra, Kadri Hakan’a göre rotanın en kritik noktalarından biri olan Qerebeg vadisine ulaşılıyor. “Burası adeta bir kaynak başı. Ardından gelen Kanî Kewa, yani Keklik Gözesi vadisi ise zirveye ulaşmadan önceki son dinlenme noktası,” dedi. Bu iki vadi, tarihi yolun son dağ geçidi olan Axirov’a açılan kapılar niteliğinde.
Yüksek rakımlı geçitlere doğru çıkıldığında, yaklaşık 3 bin metre yükseklikte Axirov bölgesinin düzlüğüne varılıyor. Burada hâlâ kalıntılarına rastlanan ve taş mimarisiyle dikkat çeken Xana Dû Der (İki Kapılı Han), yüzyıllar boyunca bu yolu kullanan kervanların konakladığı bir yapıydı. “Zamanla tavanı çökmüş olsa da duvarları hâlâ ayakta. Hemen her 5-10 metrede bir yolun izini gösteren taş yığınlarına rastlıyoruz,” diyen Hakan, bu işaretlerin hala yön tayininde kullanıldığını vurguladı.
Axirov sırtına yapılan kısa bir tırmanıştan sonra Bahçesaray vadisinin eşsiz manzarası yürüyüşçüleri karşılıyor. İnişe geçildiğinde, patikanın daha belirgin hale geldiğini belirten Hakan, kayalık zemine oyularak inşa edilmiş olan ve gizemli yapısıyla bilinen Xana Xef (Gizli Han) hakkında da bilgi verdi. “Girişi zor bulunan bu yapı, zemine gömülü ve oldukça korunaklı bir noktada. İç avlusu ve sağlam kalmış odaları bugün hâlâ görülebilir durumda.”
Tarihi yol, buradan sonra Han Yaylası üzerinden devam ederek, Bahçesaray’ın simgelerinden biri olan Tarihi Bahçesaray Hanı’na, yani Hana Miksê’ye ulaşıyor. Geniş bahçesi, taş örme sütunları, kemerli yapısı ve hâlâ ayakta duran kolonlarıyla dikkat çeken han, Müküs rotasının final noktası olarak kabul ediliyor.
Son etapta, eğimi azalan toprak bir yolla Serê Kanî’ye, yani Bahçesaray Su Başı’na varılıyor. Buradan sonra kısa bir yürüyüşle, vadiler arasında gizlenmiş tarihi ve doğasıyla Mir Hasan-ı Veli’nin memleketi Bahçesaray’a (Miks) ulaşılıyor.
Kadri Hakan, bu kadim yolun sadece bir yürüyüş rotası değil, aynı zamanda bölgenin kültürel kimliğinin bir taşıyıcısı olduğunu vurgulayarak, “Bu güzergâh, Van’ın unutulmuş geçmişini hatırlatan, ayağımızın altındaki tarihin canlı bir parçası. Hem korunmalı hem de tanıtılmalı,” sözleriyle çağrıda bulundu.
