Van’da insan hakları alanında yaşanan sorunlar her geçen gün daha görünür hale geliyor. Hayatın Renkleri Solmasın Derneği Başkanı Sosyolog Osman Turgut, insan haklarının tüm bireylerin yalnızca insan olmaktan kaynaklanan temel hak ve özgürlükleri olduğunu vurgulayarak, Van özelinde yaşanan sosyoekonomik koşulların bu hakların kullanımını ciddi biçimde zedelediğini söyledi.
İnsan Hakları Ne Anlam İfade Ediyor?
Osman Turgut, insan haklarının ırk, dil, din, etnik köken, cinsiyet veya dış görünüş ayrımı gözetmeksizin tüm insanlar için geçerli olduğunu belirterek, “İnsan hakları bir idealdir. Bu kavram, olanı değil, olması gerekeni ifade eder. Tüm insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğar” dedi. Turgut, haklarla birlikte sorumlulukların da bulunduğuna dikkat çekti.
Van’da Sosyoekonomik Durum ve Hak Kayıpları
Van’ın kalkınmışlık sıralamasında sondan 10 il arasında yer aldığını hatırlatan Turgut, düşük istihdam oranlarının ciddi hak kayıplarına yol açtığını ifade etti. Kentte nüfusun yaklaşık yüzde 30-35’inin sosyal yardımlara kayıtlı olmasının, yoksulluğun derinliğini gösterdiğini belirtti.
İstihdam ve Çalışma Hakkı
Turgut’a göre Van’daki en temel hak kayıplarından biri işsizlik. “İnsanlar iş bulamıyor. İş bulamamak, diğer birçok hakkın da kaybına yol açıyor” diyen Turgut, istihdam alanlarının açılmasının ekonomik güçlenmenin anahtarı olduğunu söyledi.
Eğitim Hakkı: Çocuklar Okula Aç Gidiyor
Artan okul masraflarına dikkat çeken Turgut, birçok çocuğun sabah kahvaltısı yapmadan okula gittiğini belirtti. “Bu açıkça bir hak kaybıdır” diyen Turgut, çocukların kantinden bir şey alıp alamadığının dahi araştırılmadığını vurguladı.
Seçme ve Seçilme Hakkı
Van’da kayyum uygulamalarının toplumda ciddi bir hak kaybı algısı yarattığını ifade eden Turgut, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sözünü hatırlatarak, “Seçimle gelen, seçimle gitmeli” ifadesini kullandı. “İnsanlar kendi belediye başkanını seçme hakkına her zaman sahip olmalıdır” diyen Turgut, “Öncelikle geri adımlar atılmalı, kayyum algısı toplumumuzda silinmelidir” şeklinde konuştu.
Barınma Hakkı ve Yüksek Kiralar
Van depremi sonrası kira fiyatlarının ciddi biçimde arttığını belirten Turgut, 20 bin TL’nin altındaki kiraların neredeyse bulunamaz hale geldiğini söyledi. Bu durumun özellikle çok çocuklu aileleri zorladığını ifade etti.
Ulaşım ve Erişilebilirlik Sorunu
Ulaşım ücretlerinin yüksekliği, engelli, yaşlı ve çocuklu aileler için ciddi bir engel oluşturuyor. Turgut, toplu taşıma araçlarının engelli ve yaşlıları görmezden geldiğini, üst geçitlerde asansör sistemlerinin bulunmadığını ve yaya ışıklandırmalarının yetersiz olduğunu dile getirdi.
Sağlık Hakkı ve Hastanelerde Yaşanan Sorunlar
Hastanelerde uzun bekleme süreleri, refakatçi zorunluluğu, pahalı ulaşım ve yemek ücretlerinin vatandaşları mağdur ettiğini belirten Turgut, özellikle engelli ve yaşlıların bu süreçte daha fazla zorlandığını ifade etti.
Kadınlar, Gençler ve Bağımlılık Sorunu
Son dönemde travmaların arttığını söyleyen Turgut, gençlerin kendini ifade edememesi nedeniyle şiddet ve bağımlılığa yöneldiğini belirtti. Kadına yönelik şiddetin ve madde bağımlılığının ciddi bir toplumsal sorun haline geldiğini vurguladı.
Başvuru Mekanizmaları Bilinmiyor
Vatandaşların hak kaybı yaşadığında nereye başvuracağını bilmediğini ifade eden Turgut, tüketici hakları, baro, valilik ve sivil toplum kuruluşlarının daha erişilebilir olması gerektiğini söyledi.
Çözüm Önerileri
Osman Turgut, çözümün farkındalık ve bilinçlendirmeden geçtiğini belirterek şunları söyledi:
-
Hak bilinci anaokulundan itibaren verilmeli
-
Sivil toplum kuruluşları güçlendirilmeli
-
Yerel yönetimler erişilebilirliği artırmalı
-
Engelli, yaşlı, kadın ve çocuklar için özel destek programları hazırlanmalı
-
Kurumlar arası iş birliği sağlanmalı
Turgut, “Bu toplumda yaşayan herkesin hakkı ve sorumluluğu vardır. Bu sorumluluklar yerine getirildiğinde Van’da insan hakları güçlenir” dedi.
