İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecinin kalıcı bir barışa dönüşebilmesi için hükümetin atması gereken adımlara ilişkin bir açıklama yayımladı. İHD Van Şube Yönetim Merkezi adına A. Sedat Kula tarafından paylaşılan açıklamada, silahsızlanmaya yönelik yasal düzenlemelerin tek başına yeterli olmayacağı belirtilerek demokratikleşme, hukuki güvenceler ve geçmişte yaşanan insan hakları ihlalleriyle yüzleşmenin önemine dikkat çekildi.
Açıklamada, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu tarafından 18 Şubat 2026'da kabul edilen rapor ile 18 Ağustos 2026'da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun değerlendirildi. İHD, söz konusu kanunu çözüm süreci açısından önemli bir adım olarak nitelendirirken, ifade ve protesto özgürlüğü, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik operasyonlar gibi alanlarda yaşanan ihlallerin toplumdaki güvensizliği derinleştirdiğini belirtti.
Açıklamada, Birleşmiş Milletlerin çatışma çözümüne ilişkin rehberlerinde de kapsayıcılık, güven artırıcı adımlar, hukuki güvenceler ve geçmiş ihlallerle yüzleşmenin kalıcı barış açısından önemli olduğunun vurgulandığı hatırlatıldı.
Kanunun uygulanması şeffaf olmalı
İHD, çözüm süreci kapsamında çıkarılan 7595 sayılı Kanun'un uygulanmasının şeffaf ve denetlenebilir olması gerektiğini belirtti. Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde kullanılacak kriterlerin kamuoyuyla paylaşılmasını isteyen dernek, sürecin güvenlik gerekçeleri dışında kalan bölümlerinde düzenli bilgilendirme yapılması ve TBMM denetiminin etkili biçimde işletilmesi çağrısında bulundu.
Kanunun kapsamı ve hukuki sonuçlarına ilişkin belirsizliklerin de giderilmesi gerektiği ifade edilen açıklamada, kanundan yararlanma koşullarının açık ve objektif biçimde belirlenmesi istendi. Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi gerektiğine dikkat çekilerek, sürece dahil olacak kişilerin barınma, sağlık, ekonomik ve sosyal yaşama katılımı konusunda da güvenceler oluşturulması talep edildi.
“Demokratikleşme silahsızlanma koşuluna bağlanmamalı”
Açıklamada, demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin tamamlanmasını beklemeden hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı. Bu kapsamda kayyum uygulamalarına son verilmesi, seçilmiş belediye başkanlarının görevlerine iade edilmesi ve bunun hukuken mümkün olmadığı durumlarda belediye meclislerinin kendi içinden başkan vekili seçebilmesinin sağlanması istendi.
İHD ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının eksiksiz uygulanması, infaz sisteminin eşitlik ve uluslararası standartlar doğrultusunda yeniden düzenlenmesi ve hasta mahpusların serbest bırakılması çağrısında bulundu.
İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlüklerinin güvence altına alınması gerektiğini belirten dernek, Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlık alanındaki sorunların da demokratik siyaset içinde ele alınmasını istedi.
İzleme sürecine sivil toplum da katılmalı
İHD, kanunda öngörülen izleme ve koordinasyon mekanizmalarının bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda güçlendirilmesi gerektiğini kaydetti. Sürecin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğine dikkat çekilen açıklamada, TBMM İzleme Komisyonunun düzenli bilgi alması ve değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması istendi.
İnsan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler, uzmanlar ve sivil toplum kuruluşlarının da sürece katkı sunabilmesi gerektiği belirtilerek, sürecin ilerleyişine ve karşılaşılan sorunlara ilişkin belirli aralıklarla raporlar yayımlanması çağrısı yapıldı.
“Geçmiş ihlallerle yüzleşilmeden toplumsal barış sağlanamaz”
Açıklamanın son başlığında ise geçmişte yaşanan insan hakları ihlalleriyle yüzleşilmesi gerektiği vurgulandı. 7595 sayılı Kanun'un ağırlıklı olarak belirli suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve infaz süreçlerini düzenlediği belirtilerek zorla kaybetmelerin araştırılması, faili meçhul cinayetlerin aydınlatılması ve mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanması için ayrı mekanizmalar oluşturulması istendi.
Çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik destek programlarının geliştirilmesi gerektiği ifade edilen açıklamada, kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun çözüm sürecine katılımının sağlanması talep edildi.
İHD, açıklamasının sonuç bölümünde 7595 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinin tek başına kalıcı barış anlamına gelmediğini belirtti. Silahsızlanma ve tasfiye sürecinin demokratikleşme, siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlık adımlarıyla birlikte yürütülmesi gerektiği kaydedildi.
Dernek, geçmişte yaşanan ihlallerin aydınlatılması, mağdurların haklarının teslim edilmesi ve toplumsal onarımın sağlanması için hükümeti daha fazla cesaret ve sorumluluk almaya davet etti.
