Engelli bireyler Türkiye genelinde olduğu gibi Van’da da iş hayatında ciddi yapısal sorunlarla karşılaşıyor. Kentte birçok iş yerinde ve kamu kurumunda engelliler için ayrılan tuvaletlerin kırık, kapalı ya da depo olarak kullanılması erişilebilirliği fiilen ortadan kaldırıyor. Rampa, geniş kapı ve asansör gibi temel düzenlemelerin eksikliği ise engelli çalışanların iş yerine ulaşımını dahi zorlaştırıyor.
Fiziksel engellerin yanı sıra Van’da bazı iş yerlerinde engelli çalışanlar mobbinge maruz bırakıldığı, iş yüklerinin keyfi şekilde artırıldığı veya dışlayıcı bir tutumla karşılaşıyor.
Van Bedensel Engelliler Derneği Başkanı Hanefi Baykara’ya göre, engelli bireylerin yaşadığı sorunlar yalnızca istihdamla sınırlı değil. Günlük yaşamdan iş yerine kadar birçok alanda derinleşen yapısal problemler söz konusu. Baykara, engelli yurttaşların yaşadığı sorunları dile getirmekte çekinceli davrandığına dikkat çekerek, “İdarecisinden korkuyor, mobbingden korkuyor, hakkını söyleyemiyor. Biz anlatmazsak kimse anlatmayacak” ifadelerini kullandı. Özellikle engelli kadınların durumunun daha hassas olduğunu belirten Baykara, akşam saatlerinde güvenlik kaygısının arttığını ve hem fiziksel hem toplumsal açıdan iki kat risk altında kaldıklarını söyledi.
“Mobbingden önce fiziki engel var”
İş hayatında yaşanan en büyük sorunlardan birinin mimari eksiklikler olduğunu söyleyen Baykara, birçok iş yerinde engellilerin çalışabileceği uygun ortamın bulunmadığını vurguladı: “Masalar uygun değil, sandalye geçmiyor, lavabolar erişilebilir değil, ofis düzeni engelliyi düşünmeden yapılmış. Bazı kurumlarda yemekhaneye bile erişim yok. Görev dağılımı, izin kullanımı, ara dinlenmeleri ve yemek molalarının bile engelliler için zorlu bir süreç”.
Evlerde ve sosyal konut projelerinde de benzer sorunların görüldüğünü belirten Baykara, “Tekerlekli sandalye kullanan biri mutfağa giremiyor, asansörler tek kişilik yapılıyor, yanında refakatçi bile olamıyor” dedi.
“Van, istihdamda bölge illerinin önünde ama sorunlar devam ediyor”
Van’ın Doğu ve Güneydoğu illeriyle karşılaştırıldığında engelli istihdamında bir adım önde olduğunu söyleyen Baykara, bunun nedenini kentteki çağrı merkezlerinin yoğunluğuna bağladı. Baykara, “Ne kadar çok iş ortamı olursa engelli istihdamı da o kadar artar. Van bu anlamda avantajlı bir şehir” dedi.Ancak kamu kurumlarındaki kota boşluklarının hâlâ doldurulmadığını belirten Baykara, “Açılacak kontenjanlarla engelli yurttaşlarımızın emeklerinin karşılığını almasını ve istihdam sorunlarının azalmasını umut ediyoruz” diye konuştu.
“Van’ın kışı engeli büyütüyor ve ulaşıma erişim neredeyse imkânsız”
Van’ın ağır kış şartlarının engelli yurttaşların yaşamını daha zor hale getirdiğini söyleyen Baykara, şu örneği verdi: “Bir engelli sabah saat yedide nasıl otobüse yetişsin? Kar temizlenmeyince tekerlekli sandalye kullanmak imkânsız. Görme engelli biri iki araç değiştirerek üniversiteye gidemiyor.” Toplu taşımanın ve servislerin yeterli olmadığını da ifade eden Baykara, “Kışın işe gitmek başlı başına sorun” dedi.
“Van örnek olabilir”
Baykara, uygulanacak küçük bir düzenlemenin bile tüm Türkiye’ye örnek olabileceğini söyledi: “Valilik bir talimat verip ‘Engelliler bir saat geç gelse sorun değildir’ diyebilir. Bu tüm Türkiye’de yankı yaratır. Bir saatlik esneklik devlete bir şey kaybettirmez; ama engelli bireyin hayatını kolaylaştırır.”
Engelli bireylerin istihdamının kota üzerinden değil, eşitlik, erişilebilirlik ve destekleyici hizmetler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini belirten Baykara, hem yerel yönetimleri hem bakanlıkları çözüm üretmeye davet etti.
