Toplumsal alışkanlıklar bazen sessizce değişir. Ne bir yasa çıkar, ne bir duyuru yapılır. Bir bakarsınız günlük hayatın küçük ritüelleri yerini bambaşka davranışlara bırakmıştır. Van’da kafelerde yaşanan “self servis” dönüşümü de tam olarak böyle bir değişimin izlerini taşıyor.
Bir dönem Van’daki kafelerde masaya oturulduğunda hesabı kimin ödeyeceği küçük bir nezaket yarışına dönüşürdü. Maddi durumu müsait olan ya da masadaki herhangi biri hesabı üstlenir, bu durum sosyal ilişkilerin bir parçası olarak görülürdü. Ismarlama kültürü, sadece bir ödeme biçimi değil, aynı zamanda samimiyetin göstergesiydi.
Van’da son dönemde artık birçok kişi içeceğini kendi alıyor, ödemesini yapıyor ve yerine oturuyor. Kısacası, kolektif masa kültürü yerini bireysel tüketime bırakıyor.
“Bu Değişimin Temeli Ekonomi”
Queenscoffelab Cafe sahibi Eray Uzunay, uygulamanın Van’da eskiden yaygın olmadığını ancak pandemi sonrası Türkiye genelinde hızla yaygınlaştığını belirtti. Uzunay, pandemi sürecinde mesafe kaygısıyla bu sisteme geçildiğini, ardından ekonomik açıdan avantajlı olduğunun fark edilmesiyle birçok işletmenin bu modeli benimsediğini ifade etti: “Sigorta primleri, personel giderleri ve artan işletme maliyetleri bu dönüşümün en temel nedenleri arasında yer alıyor. Açıkçası bu sisteme geçişin arkasında tamamen ekonomik sebepler var diyebiliriz”
“Zorunlu Bir Tercih”
Uzunay, normal şartlarda bir kafede en az dört personelin çalışması gerektiğini ancak mevcut sistemle bir personel ve kendi desteğiyle işletmeyi sürdürebildiklerini anlatı. Personel izinleri, mesai düzeni ve yüksek kira giderleri hesaplandığında self servis modelinin işletmeler için bir zorunluluğa dönüştüğünü vurgulayan Uzunay, “Ekonomik baskı sadece işletmeleri değil, istihdamı da etkiliyor. Daha az personelle dönen bu sistem maliyetleri azaltıyor ama aynı zamanda iş gücü ihtiyacını da düşürüyor” dedi.
“Müşterilerde uygulamaya destek veriyor”
Self servis uygulaması bazı müşteriler tarafından pratik bulunurken, bazıları tarafından soğuk ve mesafeli bir sistem olarak değerlendiren Uzunay, artık “ben ödeyeyim” tartışmalarının ortadan kalktığını, herkesin kendi içtiğini ödediğini söyledi.
