Doğa fotoğrafçısı Nazım Zariç, Van Gölü havzasının topoğrafik yapısı ve mikro-klima özellikleri sayesinde Türkiye’nin bitki çeşitliliği açısından en zengin bölgelerinden biri olduğunu söyledi. Bilimsel literatür ve Yüzüncü Yıl Üniversitesi herbaryum kayıtlarına göre havzada 249 ile 259 arasında endemik takson bulunduğunu belirten Zariç, bu türlerin yaklaşık 23-30’unun yalnızca Van Gölü havzasında yetiştiğini ifade etti. Bu bitkilerin havza dışında doğal olarak bulunmadığını vurgulayan Zariç, Artos, Kavuşşahap ve İspiriz dağlarının oluşturduğu izolasyonun endemizm oranını artırdığını söyledi.
“Van Gölü Havzası’nda 35 orkide türü tespit edildi”
İklim değişikliğinin bitkilerin çiçeklenme dönemleri ve popülasyon yapıları üzerinde etkili olduğunu belirten Zariç, “Özellikle Van Gölü havzasında habitat kaybı ekolojik olarak takip ediliyor. Van, Bitlis ve Hakkari’yi kapsayan bölgede 11 cinse ait yaklaşık 35 orkide türü tespit edilmiş durumda. Bunların 12-15’i salep üretiminde kullanılıyor. Dactylorhiza, Orchis, Anacamptis ve Ophrys türleri bölgede yaygın. Özellikle Gevaş, Çatak ve Bahçesaray ilçeleri salep çeşitliliği açısından öne çıkıyor” diye konuştu.
“Van Gölü Havzası’nda 82 geven taksonu tespit edildi”
Zariç, havzada özellikle Astragalus (geven) cinsinin yüksek çeşitlilik gösterdiğini vurgulayarak, “2019 yılında yapılan bir çalışmada 82 farklı geven taksonu tespit edildi. Güzeldere (Çuh) Geçidi de endemik bitkilerin yoğun olarak görüldüğü bir “sıcak nokta”. Burada özellikle Leopoldia comosa (püsküllü çaltı / müşkürüm) türü üzerinde fitokimyasal ve farmakolojik çalışmalar yürütülüyor. Bu çalışmalarda bitkide saponin, flavonoid ve homoisoflavonoid gibi bileşikler inceleniyor; antioksidan, antimikrobiyal ve olası anti-kanser etkiler araştırılıyor. Ayrıca DNA barkodlama çalışmalarıyla türler arası genetik ilişkiler inceleniyor ve yeni alt türlerin tanımlanabileceği değerlendiriliyor” şeklinde konuştu.
“Van Gölü Havzası açık hava laboratuvarı niteliğinde”
Zariç, Van Gölü havzasının her köşe başında endemik bir türle karşılaşma ihtimali sunduğunun altını çizerek, özellikle bahar aylarında bölgenin görsel bir şölene dönüştüğünü ifade etti.. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde yapılan çalışmaların bölgenin toprak yapısı ve biyolojik çeşitliliğini bilimsel olarak ortaya koyduğunu ifade eden Zariç, havzanın hem doğa fotoğrafçılığı hem de bilimsel araştırmalar açısından önemli bir açık hava laboratuvarı niteliğinde olduğunu anlattı.
