Van, Türkiye’nin en yoksul illerinden biri olarak ekonomik ve ticari zorluklarla mücadele ediyor. Esnaf, artan borç yükü, kepenk kapatma ve işsizlikle karşı karşıya kalırken, sınır kapılarındaki aksaklıklar ticari faaliyetleri olumsuz etkiliyor. DEM Parti Van Milletvekili Gülderen Varlı, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Van’ın ticari ve ekonomik sorunlarını gündeme taşıdı.
Varlı, bütçe görüşmelerinde yaptığı açıklamada, “Van’da borç altında ezilen esnaf, kepenk indiren lokantacı, evine ekmek götüremeyen işçiler var. Van’a bakın, Van esnafının ve Van halkının yaşadığı sorunları görün. Van’da aylardır havaalanı kapalı, yıllardır bitmeyen yol çalışması sürüyor. Açık olan sınır kapısında halk ‘Zulüm var’ diyerek yaşanan yetersizlikleri dile getiriyor. Van nasıl gelişsin, ticari faaliyetler nasıl sürsün?” ifadelerini kullandı.
Van’ın İran’la yaklaşık 300 kilometrelik sınır hattına sahip olduğunu belirten Varlı, sadece Saray ilçesindeki Kapıköy Sınır Kapısı’nın aktif olduğunu vurguladı. “Yılda yüzbinlerce İranlı turist geliyor. Bu potansiyel, merkeziyetçi yönetim anlayışı nedeniyle değerlendirilemiyor. Kapıköy Sınır Kapısı’nda yaşanan uzun bekleme süreleri, yetersiz altyapı, kötü muamele ve bürokratik engeller hem ticareti hem de turizmi baltalıyor” dedi.
Ticaret Bakanlığı ise yazılı yanıtında Kapıköy Gümrük Kapısı’nın Yap-İşlet-Devret modeli kapsamında fiziki yapısının yenilendiğini, TIR ve diğer ticari araçların geçişine uygun hale getirildiğini belirtti. Bakanlık, 70 dönüm saha üzerinde 6 peronla hizmet verildiğini ve sahada TIR ve Bagaj X-Ray, CCTV kamera ve Plaka Tanıma Sistemi (PTS) gibi teknolojik sistemlerin devreye alındığını açıkladı. Ayrıca yolcu işlemleri ve ihracat salonu akışı için düzenlemeler yapıldığını, iklim/ısı soğutma sistemleriyle işlemlerin hızlandırıldığını ifade etti.
Bakanlık yanıtında, TIR araçları ve yolcu otobüslerinin artmasıyla fiziki koşulların yetersiz kaldığını ve ihtiyaca binaen daha büyük bir sahaya yönelik çalışmaların sürdüğünü duyurdu. Ayrıca, İran tarafındaki Razi Kapısı’nın transit geçişlere uygun olmadığı, uygun hale getirilmesi için girişimlerde bulunulduğu, Van ilinin Başkale ilçesi Gelincik-Kuzereş Bölgesi’nde yeni bir gümrük kapısı açılmasına yönelik çalışmaların devam ettiği belirtildi.
Bakanlık, Van esnafına sağlanan kredi ve kefalet desteklerini de açıkladı. 1 Ocak 2025–31 Ekim 2025 döneminde Van ilinde 1.553 adet kredi kullandırıldığını ve toplam faiz indirimli finansman tutarının 1.020.957.750 TL olduğunu belirtti. Ülke genelinde aynı dönemde esnaf ve sanatkârlara 211.506 adet kredi kullandırılmış, toplam tutar 140 milyar TL olarak gerçekleşmişti. 2002 yılından 31 Ekim 2025’e kadar ise toplam 4.552.208 kredi kullandırılmış ve 704 milyar TL tutarında finansman sağlanmış.
Bakanlık, faiz indirimli kredilerin banka takibine düşme riskinin Halkbank verilerine göre %99,5’in üzerinde olduğunu belirtti. Ayrıca, genel işletme kredisi üst limitinin 750 bin liradan 1 milyon liraya, yatırım kredisi üst limitinin ise 1,5 milyon liradan 2,5 milyon liraya çıkarıldığını açıkladı. İşletme kredilerinin azami vadesi 36 aydan 48 aya, kredi kullanım ödeme süresi ise 3 aya düşürülmüş, kredi ve kefalet kooperatiflerinin faaliyet süresi şartı 6 aydan 3 aya indirilmiş, üst sınır yaş haddesi ise azami 5 yaşına kadar olan ticari araçlar için işletme ve yatırım kredisi kapsamına alınmış.
Bakanlık, Van’da 1 Ocak–31 Ekim 2025 döneminde esnaf ve sanatkârlarla ilgili 1.866 tescil ve 629 terkin işlemi yapıldığını, olumlu farkın 1.237 olarak gerçekleştiğini bildirdi.
Van’daki esnaf ve sanatkârlar, kredi ve finansman desteğine rağmen Kapıköy Sınır Kapısı’ndaki aksaklıklar, yol ve havaalanı sorunları nedeniyle ticari faaliyetlerini sürdüremiyor. Milletvekili Varlı, Bakanlığın yanıtlarının sahadaki gerçekleri yansıtmadığını belirterek, Van halkının ve esnafının yaşadığı ekonomik sıkıntıların acilen çözülmesi gerektiğini vurguladı.
