Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle oluşturulan 2025 Haziran ayı geçici dış ticaret verileri açıklandı. Veriler, Türkiye genelinde olduğu gibi Van özelinde de dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Kentte ithalat, ihracatın yaklaşık dört katı seviyesinde gerçekleşti. Van, dış ticarette bölgedeki diğer illerle kıyaslandığında da beklenen performansı gösteremedi.
Türkiye Geneli Dış Ticaret Tablosu: Açık Derinleşti
TÜİK'in verilerine göre, Haziran ayında Türkiye'nin ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,9 artarak 20 milyar 515 milyon dolara yükseldi. İthalat ise yüzde 15,2 oranında artışla 28 milyar 688 milyon dolara ulaştı. Bu durum, dış ticaret açığının bir yılda yüzde 38,8 oranında artarak 8 milyar 173 milyon dolara yükselmesine neden oldu.
Ocak-Haziran dönemini kapsayan yılın ilk yarısında ise ihracat yüzde 4,1 artarak 131 milyar 408 milyon dolar, ithalat ise yüzde 7,2 artarak 180 milyar 845 milyon dolar oldu. Dış ticaret açığı aynı dönemde 49 milyar 437 milyon dolara çıktı.
Van’da İthalat Patladı, İhracat Geriledi
Haziran ayı verilerine göre Van’da ihracat, sadece 1 milyon 498 bin dolar seviyesinde kaldı. Buna karşılık ithalat 6 milyon 73 bin dolar olarak kaydedildi. Bu tablo, Van'ın dış ticarette üretim ve ihracat kapasitesinin yeterli olmadığını ortaya koyarken, ithalata bağımlılığın ciddi bir sorun haline geldiğini gösterdi.
Kentte ihracatın ithalatı karşılama oranı oldukça düşük seviyede gerçekleşti. Bu da Van'ın ekonomik yapısında dışa bağımlılığın hâlâ yüksek olduğunu ortaya koyuyor.
Bölgesel Kıyaslama: Van Geri Planda
TÜİK’in TRB2 Bölgesi'ni oluşturan Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri illerine ilişkin verileri de dikkat çekici:
- Muş: 8 milyon 582 bin dolar ihracat, 12 milyon 523 bin dolar ithalat
- Hakkâri: 6 milyon 93 bin dolar ihracat, 8 milyon 324 bin dolar ithalat
- Bitlis: 470 bin dolar ihracat, 117 bin dolar ithalat
- Van: 1 milyon 498 bin dolar ihracat, 6 milyon 73 bin dolar ithalat
Bu tabloya göre, Van ihracatta yalnızca Bitlis’in önünde yer alırken, ithalatta Muş ve Hakkâri’nin gerisinde kaldı. Bölge illerine göre Van’ın dış ticarette beklenen ivmeyi bir türlü yakalayamadığı görülüyor.
İhracatın Lokomotifi: İmalat Sanayi
Türkiye genelinde ihracat kalemlerine bakıldığında, imalat sanayi açık ara önde yer aldı. Haziran ayında yapılan ihracatın yüzde 94,8’i imalat sanayi ürünlerinden oluştu. Tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü yüzde 2,9 pay alırken, madencilik ve taş ocakçılığı sektörü ise yüzde 1,7 pay aldı.
Ocak-Haziran dönemine bakıldığında ise imalat sanayi ihracatının toplam içindeki payı yüzde 94,2 olarak ölçüldü. Tarım sektörü yüzde 3,6 ve madencilik yüzde 1,6 oranında katkı sağladı.
En Fazla İhracat Almanya’ya, En Fazla İthalat Çin’den
Haziran ayında Türkiye’nin en fazla ihracat yaptığı ülke Almanya oldu. Almanya’ya yapılan ihracat 1 milyar 728 milyon dolar olarak kaydedildi. Onu sırasıyla Birleşik Krallık (1 milyar 266 milyon dolar), ABD (1 milyar 197 milyon dolar), İtalya (1 milyar 70 milyon dolar) ve Fransa (890 milyon dolar) takip etti. Bu beş ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın yüzde 30’unu oluşturdu.
İthalatta ise Çin ilk sırada yer aldı. Çin’den yapılan ithalat 3 milyar 831 milyon dolara ulaştı. Rusya Federasyonu 3 milyar 316 milyon dolarla ikinci sırada yer alırken, Almanya 2 milyar 698 milyon dolarla üçüncü oldu. ABD (1 milyar 468 milyon dolar) ve İsviçre (1 milyar 117 milyon dolar) de üst sıralarda yer aldı. Bu beş ülke toplam ithalatın yüzde 43,3’ünü oluşturdu.
Van İçin Yapısal Reform Şart
Veriler, Van’ın dış ticaret performansının bölge ve ülke ortalamasının oldukça gerisinde olduğunu gözler önüne seriyor. Kentin ithalata olan bağımlılığı, ihracat yapısındaki zayıflık ve üretim kapasitesindeki sınırlılıklar ekonomik gelişmeyi yavaşlatıyor.
Uzmanlara göre Van’ın dış ticarette daha rekabetçi bir konuma gelebilmesi için üretim altyapısının güçlendirilmesi, yerli girişimcilerin desteklenmesi, sınır ticaretine yönelik teşviklerin artırılması ve lojistik altyapısının iyileştirilmesi gerekiyor.
TÜİK’in paylaştığı veriler, Van için bir uyarı niteliğinde. Bu tabloyu tersine çevirebilmek için bölgesel kalkınma planlarının yeniden ele alınması ve özel sektörün desteklenmesi şart görünüyor.
