DEM Parti Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli, staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik hesabında dikkate alınması amacıyla “Mesleki Eğitim Kanunu, İşsizlik Sigortası Kanunu ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”ni TBMM Başkanlığına sundu.
Teklifte, stajyer ve çırakların yanı sıra belirli kursiyer ve bursiyer gruplarının da sosyal güvenlik kapsamındaki durumunun yeniden düzenlenmesi amaçlanıyor.
Mevcut sistemde sorun ne?
Türkiye’de mesleki eğitim kapsamında staj veya çıraklık yapan birçok kişi için Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılıyor. Ancak bu bildirimler çoğunlukla iş kazası ve meslek hastalığı sigortasıyla sınırlı kalıyor.
Emeklilik açısından esas alınan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin uzun vadeli primler yatırılmadığı için staj ve çıraklık dönemleri emekliliğe esas sigorta başlangıcı olarak kabul edilmiyor.
Bu nedenle kişi, genç yaşta işyerinde staj yapmış ve adına sigorta kaydı oluşturulmuş olsa bile emeklilik hesabında başlangıç tarihi, uzun vadeli sigorta primlerinin ilk kez yatırıldığı tarih olarak dikkate alınıyor.
Teklifin hazırlanmasının temel gerekçelerinden biri de bu durumun yarattığı hak kaybının giderilmesi.
EYT sonrası tartışma daha da büyüdü
Staj ve çıraklık sürelerinin sigorta başlangıcı sayılmaması, Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinin ardından yeniden geniş biçimde tartışılmaya başlandı.
Teklifin genel gerekçesinde, staj ve çıraklık başlangıcı emekliliğe esas sigorta başlangıcı kabul edilmediği için diğer koşulları benzer olmasına rağmen bazı kişilerin EYT kapsamındaki haklardan yararlanamadığı belirtildi.
Sorunun yalnızca emeklilik tarihini değil, kişilerin hangi şartlarla ve ne zaman emekli olabileceğini de doğrudan etkilediği vurgulandı.
Teklif ne getiriyor?
Kanun teklifinin yasalaşması halinde, mesleki eğitim kapsamında geçirilen staj ve çıraklık sürelerinin emeklilik hesabında dikkate alınması mümkün hale gelecek.
Düzenleme; aday çıraklar, çıraklar, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler, mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğrenim sırasında staj yapan öğrenciler, bazı bursiyerler ve kısmi zamanlı çalışan öğrencileri de kapsıyor.
Teklif ayrıca geçmiş dönemlerde staj veya çıraklık yapmış kişilere borçlanma hakkı verilmesini öngörüyor.
Buna göre düzenleme yürürlüğe girerse, kapsamdaki kişiler 3 ay içinde başvurarak geçmiş staj ve çıraklık süreleri için borçlanma yapabilecek ve bu dönemler sigorta başlangıcının hesaplanmasında dikkate alınabilecek.
Primlerin işveren tarafından karşılanması öngörülüyor
Teklifte yalnızca sigorta başlangıcı değil, primlerin kim tarafından karşılanacağı da düzenleniyor.
Genel gerekçede, stajyer, çırak, kursiyer ve bursiyerler için öngörülen bazı sosyal güvenlik maliyetlerinin İşsizlik Sigortası Fonu yerine fiilen çalışmanın gerçekleştiği işveren tarafından karşılanması amaçlanıyor.
Böylece sosyal güvenlik yükünün kamu kaynakları yerine çalışma ilişkisinin bulunduğu işverene yönlendirilmesi hedefleniyor.
Üç ayrı kanunda değişiklik öngörülüyor
Teklif, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda değişiklik yapılmasını içeriyor.
Düzenlemenin gerekçesinde, zorunlu staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik bakımından değerlendirilmesinin çalışma hayatına erken yaşta katılanların sosyal güvenlik hakları açısından önemli olduğu belirtildi.
