Van’ın işlek cadde ve sokaklarında küçük tezgâhlarının başında müşterilerini bekleyen ayakkabı boyacıları, geçmişte yoğun ilgi gören mesleklerinin bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu söylüyor. Hazır ayakkabı sektörünün gelişmesi, vatandaşların ayakkabı bakımını evlerinde yapmaya başlaması ve ekonomik şartların ağırlaşması nedeniyle işlerinin ciddi şekilde azaldığını ifade eden ustalar, tüm zorluklara rağmen mesleklerini bırakmadıklarını dile getiriyor.
Geleneksel Meslekler Birer Birer Kayboluyor
Bir dönem her sokak başında rastlanan ayakkabı boyacıları, bugün şehir merkezinde sayılı kişiler olarak mesleklerini sürdürmeye çalışıyor. Eskiden ustaların yanında çırak yetiştiğini anlatan boyacılar, artık gençlerin bu mesleğe yönelmediğini belirtiyor.
Babadan oğula geçen geleneksel meslek kültürünün giderek kaybolduğunu ifade eden ustalar, ayakkabı boyacılığının yalnızca bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda kültürel bir değer olduğunu vurguluyor. Sokak kültürünün önemli parçalarından biri olan boyacılık mesleğinin sessizce tarihe karıştığını söyleyen ustalar, bu durumun kendilerini üzdüğünü ifade ediyor.
“Bu İş Minnetsizdir”
1990 yılından bu yana ayakkabı boyacılığı yapan bir yurttaş, yıllardır aynı sokakta ekmeğini kazanmaya çalıştığını belirterek mesleğini gururla sürdürdüğünü söyledi.
Gençlik yıllarından beri bu işi yaptığını anlatan usta, müşteri sayısının eskisi kadar olmadığını ancak yine de işini bırakmayı düşünmediğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Çok şükür helal ekmek kazanıyorum. Bu iş minnetsizdir. Kimsenin eline bakmam. Sabah çıkarım, akşama kadar ne kazanırsam onunla eve giderim. Milletin işinden çok daha iyidir.”
Hastalığı Nedeniyle Başka İşte Çalışamadı
28 yaşındaki bir başka ayakkabı boyacısı ise epilepsi hastası olduğunu ve sağlık sorunları nedeniyle farklı işlerde uzun süre çalışamadığını söyledi.
Daha önce lokantalarda çalışmayı denediğini anlatan genç usta, yaşadığı sağlık problemleri nedeniyle işini bırakmak zorunda kaldığını ifade ederek, “Önceden lokantalarda çalışmayı denedim. Ancak hastalığım nedeniyle bazen bayıldığım için işi bırakmak zorunda kaldım. Bunun için uzun zamandır bu işi yapıyorum” dedi.
Boyacılık mesleğinin kendisi için daha uygun olduğunu belirten genç usta, tüm zorluklara rağmen çalışmaya devam ettiğini kaydetti.
“Gençler Bu Mesleği Yapmalı”
Sokakta uzun yıllardır ayakkabı boyacılığı yapan başka bir usta ise gençlerin bu mesleği küçümsememesi gerektiğini söyledi. Boyacılığın temiz ve rahat bir iş olduğunu belirten usta, “Bence gençler bu işi yapsınlar. Rahat bir iş. Ben de uzun zamandır boyacılık yapıyorum. Başka işte çalışamıyorum. Boyacılık temiz bir iştir” ifadelerini kullandı.
50 TL’ye Boyanan Ayakkabıya Bile Müşteri Yok
Ayakkabı boyacıları, düşük ücretlerle çalışmalarına rağmen müşteri bulmakta zorlandıklarını dile getiriyor. Günlük ayakkabı boyama ücretinin ortalama 50 TL olduğunu söyleyen ustalar, bazı müşterilerin bu fiyatı bile yüksek bulduğunu ifade ediyor.
Bir usta, zaman zaman müşterilerle fiyat pazarlığı yaşadıklarını belirterek şöyle konuştu:
“Ayakkabıyı normalde 50 TL’ye boyuyorum. Pazarlık yapan müşterilere 40 TL’ye boyarım diyorum ama yine de pahalı bulup vazgeçiyorlar. Oysa kullandığımız boyalar da artık çok pahalı.”
“Bazen Sadece 5 Ekmek Alıp Eve Dönebiliyorum”
Evde üçü engelli olmak üzere dört kardeşiyle birlikte yaşayan genç bir boyacı ustası ise kazandığı parayla ailesine destek olmaya çalıştığını söyledi.
Günlük ortalama 500-600 TL kazandığını ifade eden genç usta, giderler düşüldüğünde elinde çok az para kaldığını belirterek, “Aylık kazanç 15 bin TL gibi görünüyor ama boya masrafı ve kendi ihtiyaçlarım derken en fazla 7 bin TL elimde kalıyor. Bazen sadece 5 ekmek alıp eve dönebiliyorum. Ama yine de şükrediyorum” dedi.
Kış Mevsimi İşleri Daha da Durduruyor
Ayakkabı boyacıları için en zorlu dönemlerden biri de kış ayları oluyor. Yağmur, çamur ve kar nedeniyle vatandaşların ayakkabı boyatmayı daha az tercih ettiğini belirten ustalar, kış aylarında işlerinin neredeyse durma noktasına geldiğini söylüyor.
Bir usta, “Başka işlerde çalıştım ama yapamadım. Bu iş bana daha kolay geldi. Müşterilerim zamanla arttı ama şimdi kış geliyor. Yağmur, çamur ve kar nedeniyle insanlar ayakkabı boyatmak istemiyor” dedi.
Bir başka boyacı ustası ise eskiye göre işlerinin büyük oranda düştüğünü ifade ederek, “Eskiden işlerimiz daha iyiydi. Şimdi insanlar ayakkabılarını evlerinde boyuyor. Daha çok memur ve durumu iyi olan vatandaşlar ayakkabı boyatmaya geliyor. Herkes kendi bakımını kendi yapınca işlerimiz bayağı azaldı” şeklinde konuştu.
Sokak Kültürünün Sessiz Tanıkları
Van sokaklarında yıllardır aynı köşelerde müşterilerini bekleyen ayakkabı boyacıları, hem ekonomik sıkıntılarla mücadele ediyor hem de unutulmaya yüz tutmuş bir mesleği yaşatmaya çalışıyor. Gün boyu küçük taburelerinin başında müşteri bekleyen ustalar, tüm zorluklara rağmen helal kazanç için çalışmayı sürdürüyor.
Bir zamanların en yaygın sokak mesleklerinden biri olan ayakkabı boyacılığı, bugün birkaç ustanın omuzlarında yaşam mücadelesi veriyor.
