Yurt dışı seyahatlerinde vize muafiyeti sağlayan yeşil pasaport, kamu görevlilerinin en çok talep ettiği ve merak ettiği haklar arasında yer almaktadır. Ancak bu belgeye sahip olabilmek için yerine getirilmesi gereken kanuni şartlar hakkında toplumda ve çalışanlar arasında ciddi bilgi kirliliği bulunmaktadır. Birçok kamu personeli, çalışma süresi boyunca ulaşılan aylık derecenin yeşil pasaport için yeterli olacağını zannetmektedir. Oysa 5682 sayılı Pasaport Kanunu, maaş hesaplamasında esas alınan aylık derecesini değil, doğrudan atanan kadronun derecesini yasal kriter olarak belirlemektedir.
Bu durum, özellikle öğrenim durumu ve unvan sınırlamaları nedeniyle bazı personellerin hak mahrumiyeti yaşamasına neden olmaktadır. Örneğin ortaokul mezunu olan bir kamu görevlisi, intibakı 4 derecenin 9 kademesine kadar ilerlemiş olsa bile bu haktan yararlanamamaktadır. Kanunun ilgili maddeleri, unvan ve kadro derecesi eşleşmesini zorunlu kıldığından, sadece maaş derecesinin 1, 2 veya 3 seviyesine gelmesi pasaport almak için yeterli bir gerekçe oluşturmamaktadır.
Kadro Derecesi Ve Aylık Derecesi Arasındaki Fark
Kamu personelinin bordrolarında yer alan derece bilgisi ile kadro unvanının bağlı olduğu derece birbirinden tamamen farklı kavramlardır. Memurların aylık dereceleri yıllar içindeki kademe ilerlemeleriyle doğal olarak düşer ve 1 dereceye kadar yükselebilir. Fakat bu durum kişinin resmi kadro derecesinin otomatik olarak değiştiği anlamına gelmemektedir. Kadrolar, genel olarak kurumların teşkilat kanunlarında unvanlara göre önceden kesin bir şekilde sabitlenmiştir.
Şube müdürü, daire başkanı veya uzman gibi kritik unvanlar 1 derece kadrolarda yer alırken, memur, teknisyen veya unvansız kadrolar genellikle daha alt derecelerde konumlandırılmıştır. Bu nedenle yükseköğrenim mezunu olan pek çok personel bile unvanlı kadrolara atanmadığı sürece bu haktan mahrum kalmaktadır. Kurumların insan kaynakları birimleri, kadro derecesini belirlemede tek yetkili merci olarak görev yapmakta ve pasaport müracaatlarında bu resmi kadro derecesini baz almaktadır.
Ortaokul Mezunu Personellerin Karşılaştığı Yasal Engeller
Ortaokul mezunu olan kamu çalışanları için yeşil pasaport alımını imkansız hale getiren temel etken, mevzuatta yer alan öğrenim şartlarıdır. Kanun gereği 1, 2, 3 ve 4 derece kadrolara unvan bazında atama yapılabilmesi için personelin en az 2 yıllık veya 4 yıllık yükseköğrenim kurumlarından mezun olması şartı aranmaktadır. Ortaokul mezuniyetine sahip olan çalışanların bu üst kadrolara yasal olarak atanabilme imkanı bulunmamaktadır.
Bu durum, söz konusu personelin kanunun aradığı şartları sağlamasını tamamen engellemektedir. İntibak derecesi 4 derecenin 9 kademesinde bulunsa dahi, öğrenim engeli ve kadro derecesi uyumsuzluğu bir arada düşünüldüğünde pasaport talebi olumsuz sonuçlanmaktadır. Dolayısıyla ortaokul mezunu çalışanların bu haktan yararlanabilmesi için mevcut yasal düzenlemeler altında herhangi bir istisnai uygulama bulunmamaktadır.
Yeşil Pasaport Alabilmek İçin İzlenmesi Gereken Adımlar
Hususi damgalı pasaport sahibi olmak isteyen kamu görevlilerinin öncelikle kurumlarının personel birimlerinden kendi kadro derecelerini net bir şekilde öğrenmeleri gerekmektedir. Bordroda yazan derece ile kadro derecesi arasındaki farkın netleştirilmesi, gereksiz başvuruların ve yaşanabilecek hayal kırıklıklarının önüne geçecektir. Eğer kadro derecesi 4, 5, 6 veya daha alt seviyelerde yer alıyorsa, bu şartı değiştirmek için bazı adımlar atılması zorunludur.
Personelin öncelikle eğitimini tamamlayarak 2 yıllık ya da 4 yıllık bir yükseköğrenim diploması alması gerekmektedir. Diploma sahibi olduktan sonra kurum içi görevde yükselme sınavlarına katılarak 1, 2 veya 3 derece kadrolara atanmaya hak kazanan çalışanlar, diğer kanuni şartları da taşıdıkları takdirde pasaport için resmi başvuru yapabilmektedir. Emekli olacak personeller için de aynı kural geçerli olup, aktif çalışma hayatı boyunca bu dereceleri görmemiş olanlar emeklilik sonrasında bu hakka kavuşamamaktadır.
