Vanlı Gazeteci Adil Harmancı, 1993 yılında Özgür Gündem Gazetesinde başlamış meslek hayatına. O yıllarda gazetecilik sadece haber peşinde koşmak değil, aynı zamanda hayatta kalma mücadelesiydi. Gözaltılar, tutuklamalar, faili meçhuller. Ama pes etmemiş. Bugün hâlâ Van’da gazetecilik yapmaya devam ediyor. Harmancı ile hem o zorlu yılları hem de gazeteciliğin dijital çağdaki dönüşümünü konuştuk.
Gazeteciliğe başladığınız ilk günleri hatırlıyor musunuz? O günlerden bugüne mesleğiniz nasıl değişti?
Gazeteciliğe Özgür Gündem gazetesi ile 1993 yılında Van’da başladım. Gazetecilikte unutulmaz günler diyebilirim ki ilk günlerdir. Hele hele bu muhalifin de muhalifi Özgür Gündem gibi bir gazete ise ilk ve sonraki günler hiç unutulmaz. Hedef halindeki bir gazeteydi. Çok sayıda çalışanı faili meçhul şekilde öldürüldü. Benimle birlikte Van’da çalışan Adnan Işık da bunlardan biriydi. Ondan önce Orhan Karaağar öldürüldü. Failleri halen bulunmuş değil. O günler ölümle iç içe günlerdi benim için, defalarca gözaltı, iki kez tutuklama derken 2000 yılından itibaren sakin bir ortama geçildi. Sonraki yıllarda özellikle ajans çalışmalarında ve yerel gazetede daha sakin bir dönem geçirdim diyebilirim.
Meslek hayatınız boyunca sizi en çok etkileyen haber veya olay ne oldu?
Gazeteciliğe başladığım ilk hafta Muş’un Vartinis beldesinde bir habere gittim. Belde silahlarla taranmış, bir aileden 9 kişi yanarak can vermişti. Sonraki yıllar çok olayla karşılaştım, çok habere gelip gittim ama bu haber beni en fazla etkileyen haber oldu.
Gazetecilikte karşılaştığınız en büyük zorluklar nelerdi?
Gazetecilik geçim aracınız ise bu işi fazla zorluklarla karşılaşmadan yapmak istersiniz. Haber üreticiliği açısından da bu önemlidir. Engeller, baskılar, sansür bunlar gazeteciliği öldüren şeyler. Bunları ziyadesiyle yaşadım. Ama bir de inat etmek var, engellere rağmen mesleğe sarılmak var. Halen devam etmemi bu inada borçluyum.
Van’da gazetecilik yapmak, diğer şehirlerdeki gazetecilikten farklı mı? Neden?
Her ilin kendi özgün koşulları var. Gelenekler, görenekler, toplumsal yapı. Ulaşım, konaklama, geçim olanakları. Bunlar o şehirde yaşayan bir gazeteci için önemlidir. Ama bunların yanı sıra tüm illerde devletin gazeteciye yönelik bakışı ve yaklaşımı da önem kazanıyor. Bu açıdan Van’da gazetecilik ile mesela Edirne’de gazetecilik arasında farklılık gösterebiliyor.
Türkiye’de ve Van’da basın özgürlüğünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Bir tarafa yaranmak zorunda bırakılıyor basın. Taraf olan basın doğal olarak özgür basın değildir. Ben bu gezegende kelebeklerin bile özgür olmadığına inanan biriyim. Basın için özgürlük arayışları mutlaka olacak ve bu çaba devam edecektir, ama hangi basın organı özgür ve tarafsız olduğunu iddia ediyorsa ona şaşırmak lazım.
Zor haberleri yaparken kendinizi tehdit altında hissettiğiniz oldu mu?
Zor haberleri yaparken hem tehdit edildim hem hapse atıldım. Haberlerin işkencesini görmüş biriyim. Haber yüzünden işkence görmüşseniz yapılan gazeteciliğin muhtevası için başka söze gerek kalmıyor.
Dijital medya ve sosyal medyanın gazeteciliğe etkilerini nasıl görüyorsunuz?
İlerleyen teknoloji haberciliğe bir hareketlilik kazandırdı. Dijital ortam ve sosyal medya doğru ele alınırsa bir katkıdır. Doğru ele alınmazsa çürümüşlüğe davetiyedir.
Geleneksel gazeteciliğin geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Günlük gelişmelere ve değişen teknolojiye ayak uydurmayan haberciliğin ne etkisi olur ne de ömrü uzun olur. Yenilenmek en doğru olandır.
Genç gazetecilere ne gibi tavsiyeler verirsiniz?
Öncelikle gazeteciliğin bir meslek olduğuna inanacaklar ve o mesleği sevecekler. Geçici bir hevesle giriş yapmayacaklar, kendilerinden emin değillerse hiç başlamayacaklar. Başladıktan sonra vazgeçmeyecekler. Gazetecilik bir gün yapılıp ertesi gün vazgeçilecek bir meslek değildir.
İkincisi, vazgeçmeyeceklerinden emin olduktan sonra uyulması gereken kurallar var, onları tane tane ezberleyecekler, çalışma ofisinden haber kaynağına gidene dek uyulması gereken kurallar bunlar. Zamanlama, saygınlık, ciddiyet, inandırıcılık ve aktiflik bunların başında gelir.
Gazetecilik mesleğini seçen biri için Van’da çalışmanın avantajları ve dezavantajları neler?
Van her yönüyle avantajlı bir il. Altyapı konusunda, ulaşım, sağlık ve barınma konusunda çok sorunlu bir il değil.
