Sosyal güvenlik mevzuatında yapılması muhtemel değişiklikler ve emeklilik şartlarının yeniden düzenlenmesi hususu, ülke genelinde milyonlarca vatandaşı yakından ilgilendiren ana gündem maddeleri arasında bulunuyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında yürütülen yasama faaliyetleri ve meclis komisyonlarının gündemi, özellikle sigorta başlangıç tarihi 1999 sonrasına denk gelen çalışan grupları tarafından büyük bir dikkatle takip ediliyor. İş hayatında geçirilen sürenin ve ödenen primlerin emeklilik hakkına dönüşme sürecini esnetmeyi hedefleyen talepler, kamuoyunda geniş bir yankı uyandırmaya devam ediyor.
Mevcut yasal çerçevede yaş ve prim günü engeline takılan çok sayıda sigortalı vatandaş, çalışma hayatlarını planlarken meclisten çıkacak olası kararlara kilitlenmiş durumdadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nezdinde yürütülen genel çalışmalar ile siyasi partilerin parlamentoya sunduğu çeşitli öneriler, sosyal güvenlik sisteminin gelecekteki yapısına dair ipuçları veriyor. Yaş şartının kademeli olarak yumuşatılması ve prim yükünün azaltılması yönündeki beklentiler, her geçen gün daha geniş kesimler tarafından dile getiriliyor.
Yasama Sürecinde Kademeli Emeklilik Tasarılarının Mevcut Durumu
Sosyal güvenlik reformu talepleri kapsamında parlamentoya ulaştırılan kanun teklifleri, vatandaşların meclis gündemini aralıksız izlemesine yol açıyor. Muhalefet milletvekilleri tarafından hazırlanan ve TBMM Başkanlığına teslim edilen çeşitli yasa tasarıları bulunsa da bu metinlerin henüz yasalaşarak yürürlüğe girmediği biliniyor. İlgili yasama organlarında görüşülmeyi bekleyen teklifler, sigortalıların çalışma yıllarına göre adil bir geçiş takvimine kavuşmasını hedefliyor.
Parlamento kanadında henüz iktidar grubunun tam desteğini alan ve genel kurul kararına dönüşen resmi bir düzenleme ilan edilmiş değildir. Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu değerlendirmeleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının orta vadeli stratejileri doğrultusunda şekillenecek olan sürecin, önümüzdeki yasama dönemlerinde nasıl bir hukuki zemine oturacağı belirsizliğini koruyor. Dolayısıyla şu an için yürürlükte olan mevcut kanun hükümleri geçerliliğini aynen sürdürmektedir.
Yıllara Göre Değişen Emeklilik Kriterleri Ve Sigortalıların Talepleri
1999 yılı ile 2008 yılı arasında ilk kez sigortalı olarak tescil edilen çalışanlar, mevcut sistemin getirdiği yaş ve prim şartlarının kendileri aleyhine ağır bir tablo oluşturduğunu savunuyor. Sosyal adalet ilkesi çerçevesinde adımların atılmasını isteyen vatandaşlar, işe giriş tarihlerine göre kademeli bir yaş çizelgesinin hayata geçirilmesini arzulamaktadır. Söz konusu talepler, kadın ve erkek çalışanlar için farklılık gösteren sigortalılık sürelerinin yeniden ele alınmasını zorunlu kılıyor.
Kademeli yaş esnetilmesi modeli kabul gördüğü takdirde, 50 yaş ile 56 yaş aralığında değişen yeni bir emeklilik skalasının oluşturulması gündeme gelebilecektir. Bu kapsamda prim ödeme gün sayısını tamamlamış ancak yaş şartını bekleyen yüz binlerce insan için erken ayrılma imkanı doğabilecektir. Sosyal güvenlik uzmanları, aktüeryal dengelerin korunması kaydıyla yapılacak esnekliklerin çalışma hayatına olumlu yansıyabileceğini ifade etmektedir.
Bağkur Mensupları Ve Memurlar İçin Prim İndirimi Formülü
Sosyal güvenlik reformu tartışmalarının bir diğer önemli ayağını, esnaf ve kamu çalışanlarının prim yükümlülüklerinde yapılması planlanan iyileştirmeler oluşturmaktadır. Mevcut uygulamada 9000 prim günü ödemekle yükümlü olan Bağkur mensubu küçük esnaf ile devlet memurlarının, işçi statüsündeki sigortalılarla eşitlenmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda prim şartının 7200 güne çekilmesi fikri, meclise sunulan taslakların en dikkat çeken maddelerinden biridir.
Söz konusu prim indirimi adımının yasalaşması durumunda, esnafın emekli olabilmek için ihtiyaç duyduğu süre tam 5 yıl kadar kısalmış olacaktır. Ticari faaliyetlerini sürdüren küçük işletme sahipleri ile devlet kademelerinde görev yapan personeller için 1800 günlük bir prim avantajı anlamına gelen bu yaklaşım, çalışma hayatındaki statü farklarından kaynaklanan tutarsızlıkları gidermeyi amaçlıyor. Bu sayede uzun yıllar boyunca üretim yapan esnafın üzerindeki finansal baskının hafifletilmesi hedeflenmektedir.
Sosyal Security Sisteminde Beklenen Gelecek Adımları
Çalışma hayatını doğrudan etkileyen tüm bu gelişmeler, devletin ekonomi ve istihdam politikalarıyla doğrudan bağlantılı bir şekilde ilerlemektedir. Hükümetin ekonomi kurmayları ve sosyal güvenlik uzmanları, atılacak adımların bütçe üzerindeki uzun vadeli yüklerini titizlikle analiz etmektedir. Aktüeryal dengenin sarsılmaması adına adımların aşamalı olarak atılması seçeneği masada tutulmaktadır.
Süreç içerisinde çalışanların gözü kulağı meclis genel kurulundan çıkacak kararlarda ve ilgili bakanlığın yapacağı resmi duyurularda olmaya devam edecektir. Sosyal güvenlik mevzuatında yapılacak köklü değişikliklerin, kamu maliyesine getireceği ek yükler ve istihdam piyasasına yapacağı etkiler etraflıca hesaplandıktan sonra somut kanun maddelerine dönüştürülmesi öngörülmektedir. Kamuoyu, hak kayıplarının giderilmesi yönündeki beklentisini korumaktadır.
