Aynı büyüklükteki iki depremden biri yıkıcı olurken diğeri hafif sallantıyla geçebilir. İşte bu farkı yaratan en önemli faktörlerden biri: Deprem Derinliği.
Bir deprem haberi duyduğunuzda, genellikle büyüklük (magnitüd) ve derinlik bilgisi verilir. Büyüklük, depremin açığa çıkardığı enerjiyi ifade ederken; deprem derinliği, bu enerjinin yer kabuğunun ne kadar altında ortaya çıktığını gösterir. Yani, depremin "nerede" olduğunu söyleyen iki koordinat (enlem, boylam) vardır, bir de "ne kadar derinde" olduğunu söyleyen üçüncü bir koordinat: derinlik.
Deprem Derinliği Tam Olarak Neresidir?
Deprem, yer altındaki fay hatlarının kırılmasıyla oluşur. Bu kırılmanın başladığı noktaya "odak noktası" veya "iç merkez" (İng: hypocenter) denir. Deprem derinliği ise, bu odak noktasının yer yüzeyine olan dik mesafesidir. Yer yüzeyinde, odak noktasının tam üstüne denk gelen noktaya ise "dış merkez" veya "merkez üssü" (İng: epicenter) adı verilir.
Derinlik, Depremin Hissedilme Şeklini Nasıl Etkiler?
Derinlik, depremin yıkıcı gücü üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Genel kural şudur: Aynı büyüklükteki bir depremde, derinlik arttıkça yeryüzündeki etkisi (sarsıntı ve hasar potansiyeli) azalır.
Bunu bir ampul metaforuyla açıklayabiliriz:
-
Sığ Deprem (0-70 km): Yer yüzeyine çok yakın yanan çok parlak bir ampul gibidir. Işık (enerji) çok fazla dağılmadan yüzeye ulaşır ve çok güçlü, odaklı bir etki yaratır. Bu nedenle en tehlikeli depremler sığ depremlerdir.
-
Örnek: 1999 Gölcük Depremi (7.4 Mw, ~17 km derinlik) büyük yıkıma neden oldu.
-
-
Orta Derinlikteki Deprem (70-300 km): Bu, tavandan asılı bir ampul gibidir. Işık daha geniş bir alana yayılır ama yüzeydeki bir noktada ampulün hemen altındaki kadar güçlü değildir. Enerji, yüzeye ulaşana kadar bir miktar emilir ve dağılır.
-
Derin Deprem (300 km ve üzeri): Çok yüksekten aydınlatan bir sokak lambası gibidir. Işık çok geniş bir alana yayılır ama her yerde daha hafif ve yaygın bir aydınlatma sağlar. Yüzeydeki sarsıntı daha hafif olur ve genellikle hasara neden olmaz.
Türkiye'deki Depremler Neden Genellikle Tehlikelidir?
Türkiye'deki aktif fay hatlarının büyük çoğunluğu, yer kabuğunun ilk birkaç on kilometresinde yer alır. Bu nedenle ülkemizde meydana gelen depremlerin neredeyse tamamı "sığ depremler" sınıfına girer (0-30 km arası). Aynı büyüklükteki bir deprem, örneğin Japonya'daki daha derin bir depreme kıyasla, Türkiye'de çok daha fazla hasar verebilir.
