Erzurum’daki Fetih Camii’nin restorasyonunda yıllardır kapalı olan Hazreti İsa freski yeniden gün yüzüne çıkarıldı. Tarihi yapı, özgün mimarisi ve dikkat çeken sanat eserleriyle ziyaretçilerini ağırlıyor.
Erzurum’un Yakutiye ilçesinde halk arasında “Erzurum’un Ayasofyası” olarak anılan Fetih Camii, kapsamlı restorasyonun ardından tarihi ve sanatsal özellikleriyle yeniden dikkatleri üzerine çekti. 19’uncu yüzyılın ortalarında Rum Ortodoks kilisesi olarak inşa edilen ve 1997 yılında camiye dönüştürülerek ibadete açılan yapıda, restorasyon sırasında yıllar önce üzeri kapatılan Hazreti İsa freski yeniden ortaya çıkarıldı.
Yıllardır kapalıydı, restorasyonla yeniden ortaya çıktı
Fetih Camii’nin orta nefinin üst örtüsünün merkezinde bulunan tarihi fresk, 1997 yılında yapının camiye dönüştürülmesi sırasında kapatıldı. Restorasyon çalışmaları kapsamında yapılan uygulamalarla fresk yeniden gün yüzüne çıkarıldı.
Yaş sıva üzerine kök boyalarla yapılan resim anlamına gelen freskte, “Pantokrator” olarak adlandırılan Hazreti İsa tasviri yer alıyor. “Evrenin Hakimi” anlamına gelen Pantokrator tasvirinde Hazreti İsa tam boy olarak resmedilirken, çevresinde dört İncil yazarı Matta, Markos, Luka ve Yuhanna betimleniyor.
Uzman restoratörler 5,5 ay çalıştı
Tarihi freskin korunması ve restorasyonu için Ayasofya ve Kariye restorasyonlarında da görev alan uzman restoratörler tarafından yaklaşık 5,5 ay süren titiz bir çalışma yürütüldü.
Restorasyonun ardından fresk, caminin ibadet saatleri dışında ziyaretçilerin görebileceği şekilde açık bırakılıyor. Namaz vakitlerinde ise özel perde sistemiyle kapatılıyor.
Restorasyon 2024’te başladı
Zaman içerisinde yıpranan Fetih Camii için kapsamlı restorasyon çalışması 2024 yılında başlatıldı. Dönemin Erzurum Valisi, halen İçişleri Bakanı olan Mustafa Çiftçi’nin himayesinde yürütülen çalışmalarda yapının rölöve, restitüsyon, restorasyon ve mühendislik projeleri hazırlandı.
Erzurum Rölöve ve Anıtlar Bölge Müdürlüğü denetiminde ve Erzurum Valiliği koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında yapının deprem güçlendirmesi gerçekleştirildi. Drenaj çalışmaları yapıldı, ihtiyaç duyulan taşlar değiştirildi, temel ve tonozlarda onarımlar gerçekleştirildi.
Sıva raspaları sırasında yapının özgün mimari özelliklerine ilişkin yeni izlere de ulaşıldı. Kadınlar mahfiline açılan iki tarihi giriş kapısı ile bu kapılara ait geçiş yolları ortaya çıkarılarak özgün haline kavuşturuldu.
1850’li yıllarda kilise olarak inşa edildi
Yakutiye ilçesindeki Demirciler Çarşısı’nda bulunan Fetih Camii, 1850’li yıllarda Rum Ortodoks kilisesi olarak inşa edildi. Doğu-batı doğrultusunda uzanan ve üç nefli bazilikal plana sahip olan yapı, 1977 yılında tescillenerek koruma altına alındı.
Uzun süre atıl durumda kalan tarihi yapı, 1997 yılında cami olarak ibadete açıldı ve “Fetih Camii” adını aldı.
Restorasyon çalışmaları 2026 yılında tamamlanan cami, temmuz ayında düzenlenen törenle yeniden ibadete ve ziyarete açıldı.
“Pantokrator dediğimiz bir tiplemeyle Hazreti İsa betimleniyor”
Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Demet Okuyucu, yapının 19’uncu yüzyıla ait bir Rum Ortodoks kilisesi olduğunu belirterek restorasyon sürecine ilişkin bilgi verdi.
Okuyucu, restorasyon sırasında ortaya çıkarılan freskin yapının önemli sanatsal unsurlarından biri olduğunu belirterek, orta nefin merkezindeki tasvirin Pantokrator tiplemesiyle Hazreti İsa’yı gösterdiğini ifade etti.
Freskin 1997 yılında camiye dönüştürülürken kapatıldığını aktaran Okuyucu, restorasyon sırasında bu bölümün açılarak eserin yeniden ortaya çıkarıldığını söyledi.
Yekpare cam minberi de dikkat çekiyor
Fetih Camii, yalnızca tarihi freskiyle değil, iç mekânındaki özel işçilikleriyle de dikkat çekiyor. Caminin içerisinde mihrap ve vaaz kürsüsünün yanı sıra yekpare camdan oyularak hazırlanan özel bir minber bulunuyor.
Yapının batı cephesinin üst kısmında geçmişte basit bir çan kulesinin bulunduğu, ancak bu bölümün günümüze ulaşmadığı belirtiliyor. Restorasyon sırasında mevcut özgün unsurların korunmasına özen gösterildi.
Tarihi kilise mimarisinden günümüze ulaşan yapı, bugün cami olarak hizmet vermesine rağmen klasik cami mimarisinden farklı olarak minaresinin bulunmamasıyla da dikkat çekiyor.
Ziyaretçilerden yoğun ilgi
Restorasyonun ardından yeniden ibadete ve ziyarete açılan Fetih Camii, yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekiyor.
Caminin müezzini Ahmet Sümer, ziyaretçilerin tarihi freske yoğun ilgi gösterdiğini belirterek, freskin namaz vakitlerinde özel perdeyle kapatıldığını, ibadet saatleri dışında ise ziyaretçilerin görebilmesi için açıldığını söyledi.
Tarihi yapıyı ziyaret eden vatandaşlar da fresk ve caminin mimarisinden etkilendiklerini ifade ederken, Fetih Camii’nin Erzurum’un çok kültürlü tarihi mirasını günümüze taşıyan önemli yapılardan biri olduğu vurgulanıyor.
