Yerel kaynaklara ve sözlü aktarımlara göre, bu oyunlar yalnızca çocuklar arasında değil, zaman zaman yetişkinler tarafından da oynanıyordu. Oyunlar özellikle bayramlarda, okul çıkışlarında ve kış aylarında karla kaplı alanlarda yaygın olarak tercih ediliyordu.
Topa kille (Guhsegi)
Van, Şırnak ve Hakkari illerinde “guhsegi” olarak da bilinen topa kille oyunu, altışar kişilik iki takım halinde oynanıyor. Oyun, at kılından yapılan bir top ve sopayla, genellikle karla kaplı bir zeminde gerçekleştiriliyor.
Oyunculardan biri topu havaya atarken, rakip oyuncu sopayla topa vurarak olabildiğince uzağa göndermeye çalışıyor. Karşı takımın amacı ise topu yakalayarak oyunu durdurmak. Oyun, takım çalışması ve refleks gerektiren bir yapıya sahip.
Rız oyunu
Rız, kare bir alan üzerine çizilen çizgiler ve üçer taşla oynanan, stratejiye dayalı bir zeka oyunu olarak biliniyor. İki oyuncu, taşlarını çizgiler üzerinden hareket ettirerek üç taşı aynı hizaya getirmeye çalışıyor. Oyun, dama ve dokuz taş oyununa benzer bir mantık taşıyor.
Mirav
Mirav oyunu, özellikle Ramazan ve Kurban bayramlarında oynanan, fındıkla oynanan geleneksel bir oyun olarak biliniyor. Hafif eğimli bir zeminde açılan küçük bir çukura (“mirav”) belirli mesafeden fındık atılıyor.
Atılan fındıkların tamamı çukura girdiğinde oyuncu kazanıyor ve rakibinden fındık alıyor. Fındık sayısının tek veya çift olmasına göre oyunun sonucu değişebiliyor. Oyun, çocuklar arasında hem rekabet hem de paylaşım kültürünü besleyen bir eğlence biçimi olarak aktarılıyor.
Heştik
Heştik oyunu, beştaş oyununa benzer şekilde, yaklaşık 30–35 küçük taşla oynanıyor. Oyuncular taşları havaya atarken yerdeki taşları toplamaya çalışıyor. Oyun, el-göz koordinasyonu ve dikkat gerektiriyor.
Oyunda “lop” ve “kırç” gibi yerel terimler kullanılıyor. Kurallara göre hata yapan oyuncu sırasını rakibe bırakıyor.
Dokuz taş
Dokuz taş oyunu, iç içe çizilmiş üç kare ve toplam 24 nokta üzerinde oynanıyor. İki oyuncu dokuzar taşla oyuna başlıyor. Amaç, yatay, dikey veya çapraz şekilde üç taşı yan yana getirmek.
Üçlü dizi oluşturan oyuncu, rakibinin bir taşını oyundan çıkarma hakkı kazanıyor. İki taşı kalan oyuncu oyunu kaybediyor.
Aç kapıyı bezirgânbaşı
Genellikle kız çocukları tarafından oynanan bu oyun, tekerleme eşliğinde oynanan grup oyunlarından biri olarak biliniyor. İki elebaşı oyuncu, köprü oluşturarak diğer oyuncuların altından geçmesini sağlıyor. Oyunun sonunda iki grup arasında çekme oyunu yapılıyor.
Kültürel miras niteliğinde
Eğitimciler ve kültür araştırmacılarına göre bu oyunlar, yalnızca eğlence değil aynı zamanda çocukların sosyalleşmesini, paylaşmayı öğrenmesini ve fiziksel gelişimini destekleyen birer kültürel miras unsuru.
