Raporda, bölgenin Türkiye ortalamasına sınırlı ölçüde yaklaştığı ancak ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin devam ettiği belirtildi.
Van’ın da aralarında bulunduğu bölge illerinin gelişmişlik düzeyini inceleyen rapor, kentlerin ekonomik potansiyellerini artırmalarına rağmen bu gelişmenin istihdam, gelir ve yaşam koşullarına aynı ölçüde yansımadığını ortaya koydu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2017 ve 2025 yıllarına ait Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması (SEGE) araştırmalarını karşılaştıran çalışma, bölgesel kalkınmadaki sorunların sürdüğüne dikkat çekti.
VAN’IN GELİŞMİŞLİK SIRALAMASI DEĞİŞTİ
Rapora göre Van, 2017 yılı SEGE araştırmasında -1,452 puanla Türkiye genelinde 77’nci sırada yer aldı. 2025 araştırmasında ise kentin gelişmişlik puanı -1,345’e yükselirken sıralaması 74’üncü basamağa çıktı. Böylece Van, sekiz yıllık süreçte üç sıra ilerleme kaydetti. Buna karşın kentin altıncı ve son gelişmişlik kademesindeki konumu değişmedi.
Raporda Van; Adıyaman, Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak ve Urfa’nın da aralarında bulunduğu, araştırmada ele alınan bölge illeriyle birlikte değerlendirildi. Bu illerin altıncı gelişmişlik kademesinde bulunması, Türkiye’de bölgeler arasındaki sosyo-ekonomik farkların sürdüğünü ortaya koydu.
Araştırmada bölgedeki illerin gelişmişlik puanlarında farklı değişimler yaşandığı belirtildi. İncelenen 16 ilin 11’inin puanı yükselirken 5’inin puanı geriledi. Bölgenin diğer 65 ille arasındaki ortalama gelişmişlik puanı farkı 1,683’ten 1,582’ye düşerken İstanbul ile arasındaki fark 5,40’tan 5,69’a yükseldi. Bu veriler, bazı alanlarda ilerleme sağlansa da gelişmiş illerle aradaki farkın her ölçekte azalmadığını gösterdi.
EĞİTİM VE İSTİHDAMDA GERİLEME DİKKAT ÇEKTİ
Van’ın alt gelişmişlik göstergeleri incelendiğinde bazı alanlarda ilerleme, bazı alanlarda ise gerileme yaşandığı görüldü. Demografi göstergesinde 2017 yılında 63’üncü sırada bulunan kent, 2025’te 77’nci sıraya geriledi. Erişilebilirlik alanında 81’inci sıradan 73’üncü sıraya yükselen Van, yaşam kalitesi göstergesinde de 72’nci sıradan 66’ncı sıraya çıktı.
Buna karşılık istihdam göstergesinde gerileme yaşandı. Van, 2017’de 73’üncü sırada bulunurken 2025’te 79’uncu sıraya düştü. Bu durum, genel gelişmişlik sıralamasındaki yükselişe rağmen istihdam alanındaki sorunların devam ettiğini ortaya koydu.
Raporda Van, 15 yaş üzerindeki nüfusa düşen e-ticaret işlem sayısında Türkiye genelinde 24’üncü, Ar-Ge harcamalarında ise 27’nci sırada gösterildi. Bu veriler, kentte ekonomik potansiyel ve dijital ticaret açısından belirli bir birikim bulunduğuna işaret etti. Ancak sosyal yardıma ihtiyaç duyan nüfus oranının Türkiye ortalamasının üzerinde olması ve istihdam göstergelerindeki olumsuz tablo, ekonomik potansiyelin toplumsal refaha dönüştürülmesi gerektiğini ortaya koydu.
Eğitim alanındaki veriler de bölgesel eşitsizliğin önemli boyutlarından biri olarak öne çıktı. SEGE-2025 araştırmasında incelenen 16 ilin tamamı eğitim sıralamasında 64’üncü ile 81’inci basamaklar arasında yer aldı. Van’da kalkınmanın güçlenmesi için yatırımların yanı sıra mesleki eğitim, nitelikli iş gücü, sağlık hizmetlerine erişim ve istihdam olanaklarının da geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
BÖLGESEL EŞİTSİZLİK İÇİN POLİTİKA ÖNERİLERİ
Kürt Çalışmaları Merkezi, bölgesel eşitsizliklerin azaltılması amacıyla yatırım teşviklerinin sonuç odaklı hâle getirilmesi, bölgenin ulusal sanayi planlamasına daha güçlü biçimde dâhil edilmesi, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi ve yerel demokrasinin güçlendirilmesi gibi öneriler sundu. Afet sonrası yeniden yapılanma ve veri altyapısının güncellenmesi de raporda ele alınan başlıklar arasında yer aldı.
Van’ın 2017’den 2025’e uzanan dönemde genel sıralamada üç basamak yükselmesi olumlu bir değişim olarak öne çıkarken, kentin en alt gelişmişlik kademesinde kalması kalkınma sürecindeki sorunların sürdüğünü gösterdi. Özellikle istihdam ve demografi göstergelerinde yaşanan gerileme, ekonomik gelişmenin kalıcı iş olanaklarına ve yaşam kalitesine yansımasının önemini ortaya koydu.
