Van’da bıçak, tırpan, testere ve tarım aletlerini bileyerek geçimini sağlayan Cengiz ailesi, yıllardır sürdürdüğü mesleği aile dayanışmasıyla yaşatıyor. Dört çocuk babası Mehmet Cengiz, 18 yılı aşkın süredir bileme tezgâhında çalışırken aile fertleri de aynı mesleği yaparak geçim mücadelesi veriyor. Ancak değişen ürün kalitesi, artan rekabet ve mevsimsel iş yoğunluğu, küçük esnafın işini zorlaştırıyor.
Cengiz Ailesinin Geçim Kaynağı Bileme Mesleği
Mehmet Cengiz’in yanı sıra Şakir Cengiz, Müzbah Cengiz, Muzaffer Cengiz ve Kemal Cengiz de bileme işiyle uğraşıyor. Ailenin farklı noktalarında sürdürülen bu meslek, hem geçim kaynağı hem de yılların deneyimiyle şekillenen bir zanaat olarak varlığını koruyor.
Yaklaşık 18 yıldır bu işi yaptığını belirten Mehmet Cengiz, ailesinin geçimini bileme mesleğinden kazandığı gelirle sağladığını ifade ediyor. Cengiz, özellikle bahar aylarında tarım faaliyetlerinin başlamasıyla işlerin arttığını, yılın diğer dönemlerinde ise yoğunluğun azaldığını söylüyor.
Bahar Aylarında Bileme Tezgâhları Hareketleniyor
Van’da bahar mevsiminin gelmesiyle tarla ve bahçe işlerinde kullanılan tırpan, testere, kazma ve balta gibi aletlerin bakımına ihtiyaç duyuluyor. Tarımsal faaliyetlerin başlaması, bileme ustalarının işlerinde de hareketlilik oluşturuyor.
İşlerin yıl boyunca aynı seviyede olmadığını anlatan Mehmet Cengiz, sezonluk yoğunluğa dikkat çekerek şunları söylüyor:
“Bahar sezonunun gelmesiyle tırpancılar dükkânlarımızı ve işlerimizi canlandırıyor. Bayram öncesinde de bıçaklar bileniyor. Daha sonra işlerimiz yavaş yavaş azalıyor.”
Özellikle bahar döneminde artan talep, aile bütçesine katkı sağlarken sezon sona erdiğinde esnafın kazancı da düşüyor.
“Eskiden Bir Bıçak Yıllarca Kullanılırdı”
Bileme mesleğinin yalnızca körelmiş aletleri keskinleştirmekten ibaret olmadığını belirten Cengiz, eski ürünlerin tamir edilerek uzun süre kullanılmasının hem ekonomik hem de kültürel açıdan önemli olduğunu dile getiriyor.
Geçmişte bıçak ve tırpanların yıllarca kullanıldığını, köreldiğinde yeniden bilenerek değerlendirildiğini anlatan Cengiz, günümüzde ise ürünlerin daha kısa sürede değiştirilmesine tepki gösteriyor.
Cengiz, “Eskiden bir tırpan veya bıçak yıllarca elde tutulur, yıprandıkça bilenir ve yeniden kullanılırdı. Şimdilerde ise yıllarca kullanılacak kalitede tırpan ve bıçak üretildiğini pek göremiyoruz. Eskiden ustaların elinde yeni gibi parlayan bıçaklar, artık birkaç kullanımda köreliyor ve yenisiyle değiştiriliyor” ifadelerini kullanıyor.
Cengiz’e göre tamir ve bakım kültürünün gerilemesi, bileme ustalarının işlerini de etkiliyor. Vatandaşların eski aletlerini yeniden kullanmak yerine yenisini tercih etmesi, geleneksel mesleğin çalışma alanını daraltıyor.
Van’da Bileme Ücretleri Ne Kadar?
Mehmet Cengiz’in verdiği bilgilere göre, dükkânlarında uygulanan bileme ücretleri aletin türüne göre değişiyor.
-
Tırpan: 150-200 TL
-
Derhe: 70 TL
-
Bıçak: 40 TL
-
Balta: 80 TL
-
Kazma: 80 TL
Belirtilen fiyatlar esnafın aktardığı ücretleri yansıtıyor ve zaman içerisinde değişiklik gösterebiliyor.
“İşi Bilmeyenlerin Sektöre Girmesi Rekabeti Artırdı”
Bileme sektöründe yaşanan sorunların yalnızca mevsimsel yoğunluk ve ürün kalitesiyle sınırlı olmadığını söyleyen Cengiz, mesleki deneyimi yeterli olmayan kişilerin de sektörde faaliyet göstermesinin rekabeti artırdığını savunuyor.
İşsizlik nedeniyle farklı alanlara yönelen bazı kişilerin bileme dükkânı açtığını belirten Cengiz, yıllardır bu işi yapan ustaların tecrübesinin önemli olduğunu vurguluyor. Bazı müşterilerin uzun süredir hizmet aldıkları ustaları tercih etmeyi sürdürdüğünü belirten Cengiz, müşteri güveninin meslekte önemli bir yer tuttuğunu ifade ediyor.
Artan rekabet, işlerin mevsimsel olarak azalması ve tüketim alışkanlıklarının değişmesi, küçük esnafın kazancını etkileyen başlıca sorunlar arasında gösteriliyor.
Cengiz Ailesi Mesleği Yaşatmaya Çalışıyor
Dört çocuk babası Mehmet Cengiz için bileme işi, yalnızca bir meslek değil, ailesinin geçimini sağladığı bir yaşam mücadelesi. Ailenin diğer fertlerinin de aynı işi sürdürmesi, geleneksel zanaatın kuşaktan kuşağa aktarılmasına katkı sunuyor.
Değişen piyasa koşullarına ve artan rekabete rağmen tezgâhlarının başında çalışmayı sürdüren Cengiz ailesi, bıçaklardan tarım aletlerine kadar birçok ürünü yeniden kullanıma hazır hale getiriyor.
Van’da küçük esnafın yaşadığı ekonomik zorlukları da yansıtan aile hikâyesi, el emeğine dayalı geleneksel mesleklerin ayakta kalabilmesi için ustalık kadar müşteri güveninin ve sürdürülebilir kazancın da önemini ortaya koyuyor.
