Türkiye’de son dönemde stand-up gösterilerinde gözle görülür bir artış yaşanıyor. Özellikle sosyal medyanın etkisiyle daha geniş kitlelere ulaşan bu gösterilerde, geçmişte konuşulması zor olan konular artık mizahın konusu haline geliyor. Kürt-Türk meselelerinden siyasi olaylara kadar birçok başlık, sahnede esprilerle ele alınıyor ve yüksek etkileşim alıyor.
Peki bu yeni mizah dili toplumsal algıyı dönüştürüyor mu?
Stand-up sanatçısı Menderes Kahraman, mizahın toplumsal rolüne dair değerlendirmesinde, mizahın ayrıştırıcı değil birleştirici olması gerektiğini söyledi.
Mizahın birleştirici gücüne dikkat çeken Kahraman, insanların aynı şeye gülebilmesinin toplumsal mesafeleri azaltabileceğini ifade etti. “Mizahın gerçekten birleştirici bir gücü olduğuna inanıyorum. İnsanlar aynı şeye birlikte gülebildiklerinde aralarındaki mesafe de biraz azalıyor” diyen Kahraman, bunun yalnızca Kürt-Türk ilişkileriyle sınırlı olmadığını, tüm toplumlar için geçerli olduğunu anlattı. Kahraman, aşağılayıcı ve küçümseyici bir mizahın birleştirici olmak yerine tam tersine olumsuz sonuçlar doğurabileceğini belirterek, bu tür esprilerin insanların incinmesine yol açabileceğini ve önyargıları güçlendirebileceğini ifade etti.
“Cesur Mizah Toplumun Kendisiyle Yüzleşmesini Sağlayabilir”
Son yıllarda mizahın daha cesur bir hale geldiğini belirten Kahraman, bu değişimi doğal bir süreç olarak değerlendirdi.“Eskiden konuşulması zor olan bazı konuların sahnede dile getirilmesi, bazen toplumun kendiyle yüzleşmesine de yardımcı olabilir” diyen Kahraman, mizahın sınırlarının genişlemesini belli ölçüde olumlu bulduğunu vurguladı. Ancak bu özgürlüğün sınırsız olmaması gerektiğini de dile getiren Kahraman, “Toplumun ahlaki değerlerini, insanların onurunu ya da utanç verici durumlarını hedef alan bir mizahın çok doğru olduğunu düşünmüyorum” dedi.
Mizahın düşündürürken incitmemesi gerektiğini belirten Kahraman, “Mizah güldürürken düşündürebilir ama bunu yaparken kırıcı ya da aşağılayıcı olmamaya da dikkat etmeli” diye konuştu.
“Stand-up Sadece Güldürmek Değil, Düşündürmek de”
Stand-up’ın temel amacının insanları güldürmek olduğunu belirten Kahraman, özellikle bu coğrafyada mizahın tamamen apolitik kalmasının zor olduğunu söyledi.
“Kürt bir stand-upçıysan ve benim gibi Kürtçe stand-up yapıyorsan, kullandığın dil zaten başlı başına bir duruş ve bir eleştiri de barındırıyor” diyen Kahraman, sahnede önceliğin her zaman izleyiciyi güldürmek olması gerektiğini ifade etti. Bununla birlikte toplumsal ve politik meselelerin mizah yoluyla dile getirilebileceğini söyleyen Kahraman, “Yeri geldiğinde bu meseleleri mizahın içinden geçirmek mümkün” dedi.
“Mizah Bakış Açısını Değiştirebilir”
Mizahın yalnızca bir eğlence aracı olmadığını belirten Kahraman, doğru kullanıldığında güçlü bir etki yaratabileceğini vurguladı. “Mizah sadece bir eğlence aracı değil. Doğru yapıldığında insanların bakış açısını da değiştirebilir” diyen Kahraman, özellikle genç kuşaklar için mizahın zor konuların konuşulmasını kolaylaştırdığını söyledi. Ancak bunun için kullanılan dilin önemine dikkat çeken Kahraman, “Mizahın aşağılayan değil, düşündüren ve empati kurduran bir dili olması gerektiğine inanıyorum” ifadelerini kullandı.