Ankara kulislerinden sızan son bilgilere göre, küçük işletme sahipleri ile esnafın gözü kulağı uzun süredir sosyal güvenlik sisteminde yapılacak köklü reform paketine çevrildi. Hükümetin ekonomi kurmayları tarafından yürütülen çalışmalar çerçevesinde, kendi nam ve hesabına çalışan vatandaşların emeklilik hayallerini gerçeğe dönüştürecek yasal mevzuat hazırlıklarında sona yaklaşıldı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde kurulan teknik heyetlerin hazırladığı taslak metin, meclis komisyonlarına sunulmak üzere gün sayıyor.
Mevcut yasal çerçevede işçi statüsünde çalışanlara kıyasla çok daha ağır prim yükümlülüğü altında ezilen mahalle esnafı, bu eşitsizliğin giderilmesi adına seslerini her platformda duyurmaya çalışıyordu. Finansal açıdan zor günler geçiren berber, bakkal, terzi, ayakkabı tamircisi ve marangoz gibi mikro ölçekli işletmeler, yeni yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte rahat bir nefes almayı bekliyor. Sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak planlanan bu adımın, ticaret hayatındaki motivasyonu artıracağı ve sisteme olan güveni en üst seviyeye çıkaracağı öngörülüyor.
Sosyal Güvenlik Sisteminde Norm Birliği Adımları
Ülkemizde 2008 senesinde hayata geçirilen kapsamlı sosyal güvenlik reformu, farklı statüler altındaki çalışanların tek bir çatı altında toplanmasını amaçlamıştı. Ne var ki o dönem yürürlüğe giren yasal maddeler, 4A ve 4C kollarına bağlı sigortalılara daha makul şartlar sunarken, kendi işini kuran ve 4B kapsamında yer alan vatandaşları daha uzun yıllar boyunca prim ödemek durumunda bıraktı. Aradan geçen uzun yıllar boyunca esnaf camiası, aynı yaş kriterlerine tabi olmalarına rağmen işçilerden daha fazla çalışmak zorunda kalmanın yarattığı adaletsizlik duygusuyla mücadele etti.
Gelinen son noktada, ekonomi yönetimi toplumsal talepleri ve esnaf odalarından gelen raporları dikkate alarak radikal bir yasa değişikliği için kolları sıvadı. Hazırlanan yeni mevzuat taslağı sadece prim gün sayısında indirimi öngörmüyor, aynı zamanda gelecekte bağlanacak emekli aylıklarının hesaplama yöntemlerini de kökten değiştirmeyi hedefliyor. Sosyal güvenlik analistleri ve sendika temsilcileri, bu hamlenin mikro işletmelerde istihdamın korunmasına katkı sağlayacağını ve kayıtdışı istihdam oranını en az %12,5 seviyesinde düşüreceğini tahmin ediyor.
Çalışan Statüleri Arasındaki Mevcut Uçurum
Yürürlükteki mevzuata göre, işçi statüsündeki sigortalılar ile kendi işini yapan esnaflar arasında emekliliğe hak kazanma süreleri bakımından çok ciddi bir uçurum bulunuyor. SSK çatısı altında çalışan bir kadın sigortalı 58 yaşında, erkek sigortalı ise 60 yaşında 7200 prim gün sayısını doldurduğu anda emeklilik dilekçesini verme hakkına sahip oluyor. Bu hesaplamayla, bir işçinin toplamda 20 yıl boyunca prim ödemesi, yaş haddini doldurduğunda emekli maaşı alabilmesi için yasal olarak yeterli kabul ediliyor.
Buna karşın, kendi dükkanını işleten ve kendi primini cebinden ödeyen Bağ-Kur sigortalılarında tablo tamamen değişiyor. Yaş sınırları kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak aynı kalsa da, tamamlanması zorunlu olan prim gün sayısı tam 9000 gün, yani 25 yıl olarak uygulanıyor. Bu durum, bir esnafın kendi yanında çalıştırdığı personelden tam 5 yıl, yani 1800 gün daha fazla prim ödemesi anlamına geliyor ki bu da teorik olarak hak kaybına yol açıyor. Yapılacak yeni yasal düzenleme, tam olarak bu noktadaki dengesizliği ortadan kaldırmayı ve tüm çalışanları eşit seviyeye getirmeyi amaçlıyor.
Küçük Esnafa Yönelik Yeni Prim Kriterleri
Kabine gündemine gelmesi beklenen yeni reform paketi, küçük esnaf tanımının yasal olarak yeniden yapılmasını ve prim oranlarının esnek hale getirilmesini içeriyor. Özellikle yanında 5 veya daha az işçi çalıştıran ya da tamamen kendi bedeni emeğiyle geçimini sağlayan mikro işletmelerin prim ödeme güçlükleri, bu yasanın çıkış noktasını oluşturuyor. Bakanlık koridorlarından sızan verilere göre, yeni modelde esnafın yıllık ciro oranlarına ve işletme büyüklüklerine göre aşamalı bir geçiş takvimi uygulanması planlanıyor.
Bunun yanı sıra, prim gün sayısının 9000 günden 7200 güne düşürülmesiyle birlikte, yaklaşık %15,8 oranında bir kitle hemen emeklilik potasına girmiş olacak. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle, geçmişte yüksek prim borcu nedeniyle sigortalılık süreleri dondurulan esnafa da borçlarını yapılandırarak 7200 gün üzerinden emekli olma imkanı tanınacak. Bu sayede piyasalardaki nakit akışının rahatlaması ve küçük esnafın üzerindeki mali baskının hafiflemesi bekleniyor.