Orta Doğu coğrafyasında ABD ile İran arasında tırmanan jeopolitik gerilimler ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan kritik gelişmeler, uluslararası petrol piyasalarını adeta teyakkuz haline getirdi. Bununla birlikte Rusya'nın dizel ürünlerinin yurt dışına satışını durdurma kararı alması ve Brent petrolün varil fiyatının 100 Dolar barajını aşması, iç piyasadaki akaryakıt maliyetlerinin hızla tırmanmasına yol açtı. Uluslararası piyasalarda motorinin metrik ton fiyatı 1280 Dolar seviyelerine kadar tırmanırken, halen 1270 Dolar civarında işlem görmeye devam ediyor.
Piyasalarda yaşanan bu sert yükselişlerin neticesinde, motorin ürün grubunda bu gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere litre başına 4,20 TL tutarında devasa bir fiyat artışı gerçekleşmesi bekleniyor. Sektör temsilcilerinin paylaştığı son verilere göre bu artışla birlikte Türkiye genelinde pek çok şehirde dervişane seyreden motorin litre fiyatı ilk kez 80 TL eşiğini geride bırakacak. Araç sahipleri ile lojistik sektörünü doğrudan etkileyecek olan bu gelişme, tüketim kalemlerinde yeni bir maliyet dalgasının kapısını aralıyor.
Devlet Tarafından Sağlanan ÖTV Desteğinde Sona Gelindi
Akaryakıt fiyatlarındaki aşırı yükselişleri engellemek ve tüketiciyi korumak amacıyla devrede olan eşel mobil mekanizmasında tarihi bir kırılma noktasına ulaşıldı. Bu gece yapılması hesaplanan toplam artış miktarı aslında 5,50 TL seviyesinde bulunurken, mevcut sistem kapsamındaki 1,27 TL tutarındaki bölüm son kez Özel Tüketim Vergisi imkanlarından karşılandı. Vergi payından yapılan bu son indirimin ardından pompa fiyatlarına nihai olarak 4,20 TL yansıtılması kararlaştırıldı.
Söz konusu son güncellemeyle beraber motorin ürünündeki Özel Tüketim Vergisi payı tamamen tükenerek 0 seviyesine gerilemiş oldu. Vergi kalkanının tamamen devre dışı kalması sebebiyle, küresel piyasalardan kaynaklanacak sonraki tüm fiyat artışları herhangi bir devlet sübvansiyonu olmaksızın doğrudan tüketiciye yansıtılacak. Bu durum, önümüzdeki günlerde yaşanabilecek küresel çalkantıların pompa fiyatlarına dolaysız biçimde aktarılacağı anlamına geliyor.
Benzin Grubunda da Yeni Fiyat Artış Dalgası Bekleniyor
Motorin tarafında yaşanan bu tarihi fiyat hareketliliğinin ardından gözler doğrudan benzin fiyatlarına çevrildi. Akaryakıt dağıtım şirketleri ve sektör kaynakları, uluslararası ürün fiyatlarındaki artış trendinin yalnızca motorinle sınırlı kalmadığını, benzin maliyetlerinin de ciddi oranda yükseldiğini belirtiyor. Piyasadaki mevcut şartlar korunduğu takdirde yeni haftanın ilk günü olan pazartesi itibarıyla benzin litre fiyatlarına da hissedilir bir zam yapılması gündemdeki yerini koruyor.
Benzine yapılması beklenen bu olası zammın miktarı henüz netlik kazanmamış olsa da, küresel ham petrol ve işlenmiş ürün fiyatlarındaki tırmanış kararlılıkla sürüyor. Sektör uzmanları, sürücülerin ve ticari araç işletmecilerinin önümüzdeki haftadan itibaren her iki akaryakıt türünde de yüksek fiyat seviyelerine hazırlıklı olması gerektiğinin altını çiziyor. Akaryakıt maliyetlerindeki bu genel tırmanış trendi, piyasadaki tüm dengeleri baştan aşağı değiştirme potansiyeli taşıyor.
Sübvansiyon Mekanizmasının Fiyatlar Üzerindeki Geçmiş Etkisi
Maliye ve piyasa uzmanları, eşel mobil sisteminin yeniden devreye alındığı mart ayı başında motorin üzerindeki vergi yükünün litre başına yaklaşık 14 TL seviyesinde bulunduğunu hatırlatıyor. Geçen süre zarfında adım adım eriyen bu vergi desteği, uluslararası piyasalarda yaşanan devasa şokların tüketiciye yansımasını uzun süre boyunca sınırlandırmayı başardı. Sistem sayesinde milyonlarca araç sahibi aylar boyunca küresel fiyat dalgalanmalarından kısmen de olsa korunmuş oldu.
Mevzuat gereği akaryakıt ürünlerinin ham fiyatına önce Özel Tüketim Vergisi eklenmekte, oluşan bu toplam tutar üzerinden ise %20,0 oranında Katma Değer Vergisi hesaplanmaktadır. Vergi uzmanları, eşel mobil korumasının uygulanmadığı bir senaryoda motorin litre fiyatının çoktan 100 TL sınırına yaklaşmış olacağını ifade ediyor. Vergi desteğinin sıfırlanmasıyla birlikte artık tüm akaryakıt kalemleri doğrudan küresel piyasa koşullarına açık hale geliyor.
Piyasa Uzmanlarının Gelecek Dönem Fiyat Öngörüleri
Akaryakıt sektöründeki uzmanlar, vergi desteğinin bitmesiyle birlikte pompaya yansıyacak fiyat hareketlerinin pazar dinamiklerini nasıl şekillendireceğini değerlendiriyor. Jeopolitik risklerin devam ettiği bu hassas dönemde, petrol fiyatlarındaki her 1 Dolar tutarındaki oynaklık doğrudan doğruya Türkiye'deki pompa fiyatlarında karşılık bulacak. Bu durum, piyasadaki fiyat istikrarının sağlanmasını zorlaştırırken nakliye ve lojistik maliyetleri üzerinde de ciddi baskılar yaratacaktır.
Şehir içi ulaşım maliyetlerinden tarımsal üretim süreçlerine kadar geniş bir yelpazede hissedilecek olan bu zam dalgası, genel fiyatlar genel düzeyini de etkileme potansiyeline sahiptir. Ekonomistler, akaryakıt fiyatlarındaki artışın zincirleme biçimde tüm temel tüketim maddelerine yansıyabileceğini vurguluyor. Önümüzdeki günlerde küresel vadeli piyasalarda yaşanacak gelişmeler, akaryakıt fiyatlarının izleyeceği seyir açısından belirleyici tek unsur olmaya devam edecek.