Ayasofya’nın bulunduğu alanda ilk yapı, 360 yılında Konstantios tarafından “Megale Ekklesia” adıyla inşa edildi. Ancak bu yapı ve 415 yılında II. Theodosis döneminde yeniden yapılan kilise, halk ayaklanmalarında yıkıldı. Günümüzde ayakta olan yapı ise 537 yılında I. Justinianos tarafından yaptırıldı.
5 yıl 10 ayda tamamlanan dev eser
Dönemin iki önemli mimarı Anthemios ve İsidoros öncülüğünde inşa edilen Ayasofya’nın yapımında yüzlerce mimar ve işçi görev aldı. Dev yapı, yaklaşık 5 yıl 10 ay gibi kısa bir sürede tamamlandı.
916 yıl kilise, ardından cami
Yaklaşık 916 yıl boyunca kilise olarak kullanılan Ayasofya, 1453 yılında Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethetmesiyle camiye çevrildi. Osmanlı döneminde yapı korunarak güçlendirildi ve birçok eklemeyle zenginleştirildi.
Osmanlı dokunuşlarıyla zenginleşti
16 ve 17’nci yüzyıllarda cami içine mihrap, minber ve çeşitli bölümler eklenirken; dış kısmına minareler, medrese, şadırvan ve kütüphane gibi yapılar inşa edildi. Özellikle I. Mahmud tarafından 1739 yılında yaptırılan kütüphane, yapının en önemli eklentileri arasında yer aldı.
Kubbesi mimarlık harikası
Ayasofya’nın en dikkat çekici özelliklerinden biri, devasa kubbesi. Dönemine göre oldukça büyük olan bu kubbe, özel olarak üretilmiş hafif tuğlalar sayesinde depremlere karşı dayanıklı hale getirildi. 19’uncu yüzyılda Abdülmeciddöneminde yapılan restorasyonda, hattat Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından kubbeye Kur’an-ı Kerim’den ayet yazıldı.
Mozaikleriyle sanatın zirvesi
Ayasofya, farklı dönemlere ait mozaikleriyle de öne çıkıyor. Tasvir karşıtı dönemde zarar gören figürlü mozaikler, 843 yılından sonra yeniden yapılmaya başlandı. Yapının farklı bölümlerinde yer alan mozaikler, Bizans sanatının en önemli örnekleri arasında kabul ediliyor.
Müzeden yeniden camiye
1934 yılında müzeye dönüştürülen Ayasofya, uzun yıllar bu statüde hizmet verdi. 2020 yılında alınan kararla yeniden cami olarak ibadete açıldı.
UNESCO Dünya Mirası listesinde
Ayasofya’nın da içinde bulunduğu “İstanbul’un Tarihi Alanları”, UNESCO tarafından 1985 yılında Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi.
Tarihi, mimarisi ve kültürel değeriyle Ayasofya Camii, hem Türkiye’nin hem de dünyanın en önemli mirasları arasında yer almaya devam ediyor.