Türkiye’nin büyükşehir statüsündeki kentlerinden Van, son yıllarda hızla küçülen bir şehir görünümünde. İş bulamayanlar göç ederken, kalanlar ise sert kış koşullarında hayatta kalmanın yollarını arıyor. Eksi derecelerde sokak sokak dolaşan atık toplayıcıları, kentin gerçek ekonomik tablosunu gözler önüne seriyor.
Rakamlar ile Sokak Arasındaki Uçurum
AMİDA HABER SALİH SERTKAL'ın haberine göre: TÜİK verilerine göre Van’da işsizlik oranı son iki yılda düşüş göstermiş gibi görünüyor. 2022’de yüzde 21,7 olarak açıklanan işsizlik, 2024’te yüzde 16,7’ye geriledi. Ancak bu oran hâlâ kentte yaşayan her altı kişiden birinin işsiz olduğu anlamına geliyor.
Öte yandan kişi başına düşen milli gelir de kağıt üzerinde artmış durumda. 2024 itibarıyla bu rakam 203 bin lirayı aşsa da, sokakta yaşananlar bu verilerle örtüşmüyor. Market önlerinde ayıklanan atık sebzeler, geceleri konteynerleri karıştıran insanlar ve her mahallede rastlanan kağıt toplayıcıları, istatistiklerin anlatamadığı bir yoksulluğu ortaya koyuyor.
“Artık Yoksulluk Utanılacak Bir Şey Değil”
Soğuk havada geçimini kağıt toplayarak sağlayan 60 yaşındaki A.K., konuşurken yüzünü saklamayı tercih ediyor. Sekiz kişilik ailesiyle kerpiç bir evde yaşadığını anlatan A.K., yaşadıkları değişimi şu sözlerle dile getiriyor:
“Eskiden tek maaşla ev geçinirdi. Bereket vardı. Şimdi beş kişi çalışıyoruz, yine de yetmiyor. Çocukları okula göndermek bile ayrı bir dert. Bu işi eskiden kimse yapmazdı, utanılırdı. Ama artık aç kalmamak için utanmayı da bir kenara bırakıyorsun.”
A.K. gibi birçok kişi için atık toplamak bir tercih değil, zorunluluk. Kentte yoksulluk öyle derinleşmiş durumda ki, insanlar gece yarısı dondurucu soğuğa rağmen sokağa çıkmak zorunda kalıyor.
Van Sokaklarında “Konteyner Yarışı”
Yedi yıldır atık toplayarak yaşamını sürdüren Ferit Deman, işsiz kalanların ilk durağının sokaklar olduğunu söylüyor. Deman’a göre Van’da artık görünmez bir rekabet yaşanıyor:
“Gece olunca binlerce kişi sokağa çıkıyor. Herkes daha dolu bir konteyner bulma peşinde. Bazen bu yüzden tartışmalar, hatta kavgalar çıkıyor. Bir parça plastik, bir kilo kağıt için insanlar karşı karşıya geliyor.”
Bu tablo, yoksulluğun bireysel değil toplumsal bir krize dönüştüğünü gösteriyor.
Ekonomik sıkışmışlığın en ağır sonuçlarından biri ise göç. Son beş yılda Van’dan batı illerine 308 bin kişi göç etti. Nüfusu 1 milyon 118 bin olan kentte, bu rakam neredeyse her üç kişiden birinin memleketini terk ettiğini gösteriyor.
