Van’ın Gürpınar ilçesinde bulunan Norduz Yaylası’nda yer alan ve yaklaşık 16 asırlık geçmişe sahip olduğu belirtilen Der Meryem Ana Manastırı, yıllardır süren tahribat, kaçak kazılar ve yetersiz koruma nedeniyle ciddi şekilde zarar görmüş durumda. Tarihi yapının büyük bölümünün yıkıldığı, yalnızca sınırlı sayıda odasının ayakta kaldığı ifade edilirken, bölgenin korunmasına yönelik uygulamaların yetersizliği Meclis gündemine taşındı.
Van Milletvekili Gülderen Varlı tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı’na sunulan yazılı soru önergesinde, bölgedeki kültürel mirasın korunmasına ilişkin eksiklikler, denetim zafiyetleri ve restorasyon süreçlerindeki gecikmeler eleştirildi.
“Tescile rağmen koruma sağlanamadı” iddiası
2014 yılında “korunması gereken kültür varlığı” olarak tescillendiği belirtilen Der Meryem Ana Manastırı’nın, aradan geçen yıllara rağmen kapsamlı bir restorasyon sürecine alınmadığı, bu nedenle yapının büyük ölçüde harabeye döndüğü iddia edildi.
Önergede, bölgede kaçak kazı ve definecilik faaliyetlerinin sürdüğü, ayrıca doğal şartlar ve insan müdahalesinin tarihi yapıya ciddi zarar verdiği vurgulandı.
UNESCO çağrısı ve koruma talebi
Soru önergesinde, Der Meryem Ana Manastırı’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınması için herhangi bir girişim olup olmadığı da gündeme getirildi. Ayrıca Norduz Yaylası ve çevresindeki tarihi-kültürel alanlar için özel bir koruma ve eylem planı bulunup bulunmadığı soruldu.
Enerji projeleri ve çevresel etki tartışması
Metinde ayrıca Van genelinde yürütülen GES, RES ve HES projelerinin yaylalar, su kaynakları ve doğal alanlar üzerindeki etkilerine ilişkin denetimlerin olup olmadığı da sorgulandı. Bölgedeki ekolojik tahribat iddialarına karşı hangi tedbirlerin alındığına dikkat çekildi.
“Daha etkin koruma politikası şart” vurgusu
Uzmanların ve yerel temsilcilerin değerlendirmelerine de yer verilen metinde, Van’daki tarihi ve doğal mirasın korunabilmesi için denetimlerin artırılması, restorasyon çalışmalarının hızlandırılması ve kaçak kazılara karşı daha caydırıcı önlemler alınması gerektiği ifade edildi.
12 maddelik soru listesi
1. Van’ın Gürpınar ilçesinde bulunan Der Meryem Ana Manastırı’nın korunmasına ilişkin Bakanlığınız tarafından bugüne kadar yürütülen herhangi bir çalışma bulunmakta mıdır?
2. 2014 yılında tescillenmesine rağmen söz konusu tarihi yapının korunması ve restorasyonuna yönelik neden herhangi bir proje hayata geçirilmemiştir?
3. Der Meryem Ana Manastırı’nda meydana gelen kaçak kazılar ve definecilik faaliyetleriyle ilgili bugüne kadar kaç adli ve idari işlem yapılmıştır?
4. Tarihi yapının güvenliğinin sağlanması amacıyla alanda düzenli denetim veya koruma çalışması yapılmakta mıdır?
5. Bakanlığınızın Norduz Yaylası ve çevresindeki tarihi-kültürel miras alanlarının korunmasına yönelik özel bir eylem planı bulunmakta mıdır?
6. Van genelinde tarihi eserlerin korunmasına yönelik restorasyon, bakım ve güvenlik çalışmaları için son 10 yılda ayrılan bütçe ne kadardır?
7. Bölgedeki tarihi eserlerin korunması amacıyla yerel halkın bilinçlendirilmesine yönelik herhangi bir eğitim veya farkındalık çalışması yapılmış mıdır?
8. Definecilik faaliyetlerinin önlenmesi amacıyla Van ili genelinde yürütülen denetim ve güvenlik uygulamaları nelerdir?
9. Der Meryem Ana Manastırı’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınması veya koruma statüsünün güçlendirilmesine yönelik herhangi bir girişim planlanmakta mıdır?
10. Van’ın tarihi, kültürel mirası ve doğal alanlarının korunmasına yönelik bugüne kadar hangi somut önlemler alınmıştır? Özellikle GES, RES ve HES projelerinin yaylalar, su kaynakları, mera alanları ve tarihi-kültürel miras üzerindeki etkilerine ilişkin herhangi bir inceleme, denetim veya koruma çalışması yürütülmekte midir? Ekolojik yıkım ve doğa tahribatına yol açtığı yönündeki iddialara karşı hangi tedbirler alınmaktadır?
11. Tarihi yapıların ve kültürel miras alanlarının korunması amacıyla definecilik faaliyetlerine karşı mevcut cezaların caydırıcılığının artırılmasına yönelik Bakanlığınızın yeni bir yasal düzenleme veya denetim çalışması bulunmakta mıdır?
12. Türkiye genelinde son 5 yılda tarihi yapılara, sit alanlarına ve kültürel mirasa yönelik kaç kaçak kazı ve definecilik vakası tespit edilmiştir? Bu vakaların kaçında etkin soruşturma yürütülmüş, kaç kişiye ceza verilmiştir?