Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılına ilişkin verileri, Van’da konut ve barınma krizinin giderek derinleştiğini ortaya koyuyor. Kiracıların yaşadığı sorunlar çözülmek bir yana, daha da ağırlaşıyor.
TÜİK’in Aralık ayı verileri doğrultusunda, 12 aylık enflasyon ortalamasına göre konut ve işyeri kiralarına yüzde 34,88 oranında zam yapılabileceği açıklandı. Bu oran, 1 Ocak 2025 itibarıyla yürürlüğe girdi. Van’da kiralara yapılan bu artış, asgari ücret artış oranını geride bıraktı.
Konut var ama kiracı için ulaşılmaz
Özellikle dar gelirli yurttaşlar, öğrenciler ve yeni evlenen çiftler için kiralık konut bulmak her geçen gün daha zor hale geliyor. Kentte birçok mahallede kiralar 15 bin TL’nin üzerine çıkarken, bazı bölgelerde bu rakam 20 bin TL’yi aşıyor. Asgari ücretle geçinen bir yurttaş için barınma gideri, gelirin yarısından fazlasını oluşturuyor.
Sahada konuştuğumuz kiracılar, yalnızca yüksek kira bedellerinden değil, sözleşme baskısı, fahiş zam talepleri ve tahliye korkusundan da şikâyetçi.
Kiracılar için dernek var, Van’da yok
Türkiye’nin birçok ilinde kiracıların haklarını savunmak amacıyla kurulan Kiracılar Dernekleri, hukuki destek, arabuluculuk ve kamuoyu oluşturma gibi işlevler üstleniyor. Ancak Van’da kiracıların başvurabileceği bağımsız bir kiracılar derneği bulunmuyor.
Bu durum, Van’daki kiracıları hem hukuki hem de örgütsel olarak daha kırılgan hale getiriyor. Denetim mekanizmalarının zayıf olduğu kentte kiracılar çoğu zaman haklarını bilmeden ya da kullanamadan evlerinden ayrılmak zorunda kalıyor.
Deprem gerçeği krizi derinleştiriyor
Van’da konut sorununu ağırlaştıran bir diğer faktör ise deprem riski. Kentte çok sayıda yurttaş, güvenli olmayan yapılarda yaşamak istemediği için yeni ve sağlam binalara yöneliyor. Ancak bu durum, sınırlı sayıdaki “güvenli” konutun kiralarını daha da yukarı çekiyor.
Uzmanlar uyarıyor: Barınma bir hak
Şehir plancıları ve sosyal politika uzmanları, Van’da yaşanan sürecin yalnızca bir “piyasa sorunu” değil, bir barınma hakkı ihlali olduğunu vurguluyor.