Türkiye'yi yasa boğan büyük depremler sonrasında gözler diri fay hatlarının bulunduğu diğer illere çevrildi. Geçmişte büyük yıkımlar yaşayan Van, tektonik konumu nedeniyle en çok merak edilen şehirlerin başında geliyor. AFAD tarafından hazırlanan İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP), kentin altındaki hareketli zemini ve potansiyel tehlikeleri tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Rapor, Van Gölü Havzası'nın sadece manzarasıyla değil, jeolojik yapısıyla da dikkatle izlenmesi gerektiğini hatırlatıyor.
VAN NEDEN SÜREKLİ SALLANIYOR?
Jeolojik olarak bakıldığında oldukça karmaşık bir noktada bulunan Van, özellikle Avrasya ile Arap levhalarının sıkışma bölgesinde yer alıyor. Bu sıkışma, bölgeyi Doğu Anadolu'nun en önemli deprem merkezlerinden biri haline getiriyor.
Özellikle Çaldıran, Özalp ve Erciş fayları gibi doğrultu atımlı kırıklar, Van Gölü Havzası'nın jeodinamiğini sürekli aktif tutuyor. Depremlerin büyük bir bölümünün yer kabuğunun 10 kilometre yukarısında sığ odaklı olarak gerçekleşmesi ise hissedilen sarsıntının şiddetini artırıyor.
RİSK TAŞIYAN İLÇELER BELLİ OLDU
Bölgede yaşanan son depremler incelendiğinde Özalp, Başkale, Çaldıran, Erciş, İpekyolu, Muradiye ve Tuşba ilçeleri deprem açısından en riskli yerlerin başında geliyor. Bu ilçelerin zemin yapısı ve fay hatlarına yakınlığı, alınacak tedbirler konusunda öncelikli olmaları gerektiğini gösteriyor.
KRİTİK UYARI: 30-35 YILLIK DÖNGÜ DOLUYOR MU?
Raporun en dikkat çekici bölümlerinden birini ise deprem tekrarlanma periyotları oluşturuyor.
Bölgedeki deprem kayıtlarına göre 6 ile 6.5 büyüklüğündeki yıkıcı depremlerin ortalama 30 ila 35 yılda bir tekrar ediyor. Uzmanlar, birçok fay hattı için bu sürenin dolmuş veya dolmak üzere olduğuna dikkat çekerek, bu durumun günümüzde veya yakın gelecekte ciddi bir risk unsuru oluşturduğunu belirtiyor.
ZEMİN SIVILAŞMASI VE YAPI STOKU SORUNU
Van'daki risk sadece fay hatlarıyla sınırlı değil. Kent genelinde imara açılan bölgelerin zemin özellikleri de raporda önemli bir yer tutuyor. Özellikle yeraltı su seviyesinin yüzeye yakın olduğu alanlarda sıvılaşma riskinin yüksek olması, olası bir sarsıntıda yıkım etkisini artırabilecek faktörler arasında sıralanıyor. Ayrıca 2011 Van Depremi ve sonrasında yaşanan orta ölçekli depremlerde hasar gören, güçlendirmesi yapılmamış binaların varlığı da kentsel dönüşümün önemini bir kez daha hatırlatıyor.
VATANDAŞLAR E-DEVLET ÜZERİNDEN SORGULAYABİLİR
Maden Teknik ve Araştırma Genel Müdürlüğü (MTA), yenilenmiş diri fay haritalarını kamuoyuyla paylaşmaya devam ediyor. Evinin altından veya yakınından fay hattı geçip geçmediğini merak eden vatandaşlar, e-Devlet sistemi üzerinden 'Deprem Haritası Sorgulama' ekranını kullanarak yaşadıkları bölgenin risk durumunu detaylı olarak görüntüleyebiliyor.