Orta Çağ’ın en ölümcül salgınlarından biri olan Kara Ölüm’ün Avrupa’ya nasıl ve neden bu kadar hızlı yayıldığı yüzyıllardır tartışılıyordu. Yeni araştırmalar, yalnızca bakteriler ve farelerin değil, büyük bir volkanik patlamanın da bu süreci tetiklemiş olabileceğini ortaya koydu. Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan çalışma, iklim kayıtları ile tarihsel belgeleri bir arada inceleyerek felaketin ardındaki zincirin halkalarını netleştirdi. Peki ölümlerin sebebi ne?
Volkanik Patlamanın İzleri Ağaç Halkalarında Ortaya Çıktı
Bilim insanları, 1345 civarında atmosferde büyük bir kükürt artışı saptadı. Bu bulgu, güçlü bir volkanik patlamanın yaşandığına işaret ediyor. Ağaç halkaları da bu dönemde iki ila üç yıl süren anormal soğuma yaşandığını doğruladı. Bu iklim değişikliği, tarımsal üretimi ve kıtlık riskini önemli ölçüde artırdı.
Kıtlık, Ticaret ve Salgının Gemi Yoluyla Taşınması
Avrupa’da mahsuller başarısız oldukça şehir devletleri çareyi dışarıdan buğday ithal etmekte buldu. Tahıl yüklü gemiler ise fare ve pirelerin yolculuğa katılması için mükemmel bir ortam yarattı. Bu süreç, Yersinia pestis bakterisini liman şehirlerine ve kısa sürede tüm Avrupa’ya taşıdı.
Gökyüzündeki Gizemli Olaylar da Kanıtları Destekledi
O dönem belgelerinde “gerçekte yaşanmamış” ay tutulmalarının kaydedildiği görüldü. Uzmanlara göre bu durum, volkanın atmosfere saçtığı parçacıkların gökyüzü görüntüsünü değiştirmesinden kaynaklanıyordu.
Salgını Kaçınılmaz Kılan Zincir
Araştırmacılar, Kara Ölüm’ü hızlandıran süreci bir “mükemmel fırtına” olarak nitelendiriyor:
Volkanik patlama → İklimin soğuması
İklim değişimi → Kıtlık ve tarım krizi
Kıtlık → Uzun mesafeli tahıl ticareti
Tahıl ticareti → Fare ve pirelerin taşınması
Limanlar → Vebanın Avrupa’ya girişi
Ticaret ağları → Kıtanın tamamına yayılım
Uzmanlara göre bu unsurlardan biri dahi gerçekleşmeseydi, Kara Ölüm bugünkü kadar yıkıcı olmayabilirdi. Yeni bulgular, tarihin en büyük pandemilerinden birinin nasıl doğduğunu ve iklim ile hastalıkların nasıl iç içe geçtiğini yeniden yazıyor.