18 yaşını tamamlamayan sigortalılar
Sağlık sorunları nedeniyle fazla çalışamayanlar
Hamile, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanlar
Kısmi süreli iş sözleşmesiyle görev yapanlar
İş Kanunu'nda değişiklikler yapan yönetmelikler, fazla çalışması yasalara aykırı olan iş kollarına yer verir. Örneğin İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, yeraltı madencilerine yönelik hükümler getirmiştir. Bu yasal düzenlemeye göre maden işlerinde görev alanların ek mesaiye bırakılması mümkün değildir.
BİR OCAK 2025 TARİHİ İTİBARİYLE FAZLA MESAİ ÜCRETİ NE KADARDIR?
2025 asgari maaş bedeline göre fazla mesai saat ücreti belirlemede temel hesaplama formülünü kullanabilirsiniz. Ocak ayında 26.005,50 TL olarak güncellenen asgari ücrete göre fazla çalışma tutarı şu şekilde hesaplanır: 2025 saatlik asgari brüt ücret: 26.005,50 TL / 225 = 115.58 TL
2025 saatlik asgari fazla çalışma bedeli: 115.58 TL x 1,5 = 173.37 TL
Çalışanın maaşı ile paralel olarak ek mesai ücreti de artar. Bu nedenle aylık ücreti nispeten fazla olan personelin ilave mesailerden daha fazla ödeme alacağını söylemek mümkündür.
HAFTA SONU PAZAR GÜNÜ MESAİSİ 270 SAATTE DAHİLMİDİR?
Hafta sonu fazla mesai hesaplamasında baz alınan 270 saatlik bir sınır bulunur. İşverenler, yasal mevzuatlar çerçevesinde iş sözleşmelerine yılda 270 saate kadar fazla çalışmaların normal görev sürelerine dâhil edileceğine dair bir madde ekler. Fakat haftalık toplam çalışma süresinin 45 saati aşması durumunda personelin ek mesai ücreti hakkı doğar.
FAZLA ÇALIŞMA İLE FAZLA MESAİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Fazla çalışma ile mesai, temelde aynı anlamlara gelir. Her ikisi de iş sözleşmesiyle belirlenen saatlerin üzerinde görev yapmayı ifade eder. Bu noktada söz konusu kavramlarla fazla sürelerle çalışma arasındaki farka değinmekte fayda vardır. Fazla sürelerle çalışma, haftalık 45 saatin altında belirlenen zaman sınırının üzerinde ek mesaiye kalınmasıdır.
HANGİ MESLEKLERİN FAZLA MESAİ ÜCRET TALEP HAKKI YOKTUR?
Fazla mesai yönetmeliği ve yargıtay kararları, hangi mesleklerin fazla mesai ücreti talep edemeyeceğini açıkça ortaya koyar. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2015/25694E. 2015/32154K sayılı kararında bu konuda emsal kabul edilen detaylar yer alır. İlgili karara göre üst düzey yöneticiler, iş yerinden sorumlu başka bir müdür ya da şirket ortağı olmaması durumunda fazla çalışma ücreti alamaz.
Personel, şirketin bütününü yönetiyorsa ya da çalışan alıp çıkarma yetkisine sahip se işveren vekili sayılır ve işçi fazla mesai ücreti alamaz. Bu durumun gerekçesi, "Dairemizin kararlılık kazanmış içtihatlarına göre iş yerinin üst düzey yöneticisi olarak görev yapan bir kişi çalışma saatlerini kendisi tespit edip ödeme belgelerini de buna göre düzenlettirip işin yürütülmesini sağladığı için hizmet akdinin sona ermesinden sonra fazla mesai yaptığını iddia ederek istekte bulunması çelişkili davranış oluşturur." kararıyla açıklanmıştır.
RESMİ TATİL MESAİSİ NASIL HESAPLANIR?
Resmî tatil fazla mesai hesaplama işleminde farklı yasal hükümler geçerlidir. Zira ek mesaiye ilişkin düzenlemeler, yalnızca iş günlerini kapsar. İşverenler, resmî tatillerde çalışan personellerine saati fark etmeksizin tam gün olarak ve %100 zamlı öder. Yani günde 700 TL kazanan bir çalışan, tatilde görevinin başında olduğu takdirde 1.400 TL ödeme alır. Bu konuda daha detaylı bilgiye, "Resmî Tatil ve Mesai Hesaplama" başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
FAZLA MESAİ ÜCRETİ İSPATI NASIL HESAPLANIR?
Geriye dönük fazla mesai talebi için bu durumun somut verilerle ispat edilmesi gerekir. Bu bağlamda yazılı ve yazısız olmak üzere farklı ispat yöntemleri bulunur. İşverenin yasal yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlayan yazılı ispat yolu, ücret bilgilerinin yer aldığı bordrolardır. Diğer kanıt yolu ise tanık beyanıdır. Çalışan, bu yöntemlerden destek alarak fazla mesai bedelini işverenden yasal zeminde talep edebilir sağlıkla kalın...